Het kindsdeel is het deel van de erfenis waarop een kind wettelijk recht heeft wanneer een ouder overlijdt. Zonder testament verdeelt de wet de erfenis automatisch, en elk kind krijgt dan een gelijk deel. Maar ook mét testament blijft er een minimumrecht bestaan: de legitieme portie. Dat betekent dat je als kind nooit volledig kunt worden onterfd, hoe het testament ook is opgesteld.
Hoe groot is het kindsdeel bij een erfenis?
Als er geen testament is, bepaalt het wettelijk erfrecht hoe de erfenis wordt verdeeld. Had je ouder een partner, dan erven de kinderen en de partner ieder een gelijk deel. Bij twee kinderen en een partner krijgt ieder dus een derde. Bij vier kinderen en een partner krijgt ieder een vijfde. Dat aandeel is het kindsdeel.
In de praktijk ontvangen kinderen dit deel echter niet altijd meteen in geld. Bij overlijden van een ouder die getrouwd was of een geregistreerd partnerschap had, geldt in Nederland standaard de wettelijke verdeling. Daarbij krijgt de langstlevende partner automatisch alle bezittingen. De kinderen krijgen wél hun kindsdeel toegewezen, maar dit wordt omgezet in een geldvordering op de langstlevende ouder. Die vordering is pas opeisbaar als ook de langstlevende ouder overlijdt, of in bepaalde gevallen eerder, zoals bij faillissement of hertrouwen.
De legitieme portie: het minimumaandeel bij een testament
Een ouder kan met een testament afwijken van het kindsdeel. Zo kan een kind worden onterfd of kan de erfenis anders worden verdeeld. Toch heeft elk kind altijd recht op de legitieme portie. Dit is de helft van het wettelijke kindsdeel, berekend over de waarde van de gehele nalatenschap.
Stel dat er drie kinderen zijn en de nalatenschap is 300.000 euro waard. Het wettelijke kindsdeel per kind is dan 100.000 euro. De legitieme portie is de helft daarvan: 50.000 euro per kind. Een kind dat via het testament minder krijgt dan dit bedrag, kan bij de erfgenamen aanspraak maken op het verschil. Een kind dat helemaal is onterfd, heeft recht op die volledige 50.000 euro als geldvordering.
Let op: de legitieme portie geeft recht op geld, niet op specifieke bezittingen. Je kunt als onterfd kind niet eisen dat je een bepaald huis of sieraad krijgt. Bovendien moet je actief een beroep doen op je legitieme portie. Dat doe je door dit binnen vijf jaar na het overlijden schriftelijk kenbaar te maken aan de erfgenamen.
Kindsdeel opeisen: hoe werkt dat in de praktijk?
Als je kindsdeel via de wettelijke verdeling is omgezet in een vordering, dan hoef je verder niets te doen om dit recht te behouden. De notaris legt bij het overlijden vast hoe hoog jouw vordering is. Die vordering groeit in de meeste gevallen mee met een rente, doorgaans ter hoogte van de wettelijke rente.
Wil je een beroep doen op de legitieme portie omdat je (deels) bent onterfd, dan zijn dit de stappen:
- Vraag de erfgenamen om een overzicht van de nalatenschap, inclusief alle bezittingen en schulden.
- Bereken de hoogte van je legitieme portie op basis van dat overzicht.
- Maak schriftelijk aanspraak op je legitieme portie, binnen vijf jaar na het overlijden.
- Kom je er niet uit met de erfgenamen, dan kun je naar de rechter stappen.
Een notaris of erfrechtadvocaat kan je helpen bij deze berekening en het indienen van de aanspraak. Zeker als de nalatenschap complex is, met een eigen bedrijf, beleggingen of onroerend goed, is professionele begeleiding verstandig.
Wanneer vervalt het recht op het kindsdeel?
Je kunt als kind ook afstand doen van je erfenis of legitieme portie. Dat doe je door de erfenis te verwerpen bij de notaris. Let daarbij goed op: verwerp je de erfenis, dan vervalt ook elke aanspraak op de legitieme portie. Je staat dan helemaal buiten de erfenis, inclusief eventuele schulden.
Verder geldt dat het recht op de legitieme portie verjaart na vijf jaar. Heb je binnen die termijn geen aanspraak gemaakt, dan kun je dit recht later niet alsnog opeisen. Dat is een valkuil die in de praktijk regelmatig voorkomt, vooral als de verhoudingen binnen een familie gespannen zijn en contact wordt vermeden.
Het kindsdeel en de legitieme portie zijn beschermd door de wet, maar ze komen niet vanzelf op je bankrekening. Weet je niet zeker wat je rechten zijn na het overlijden van een ouder, laat de situatie dan tijdig beoordelen door een notaris. Dat voorkomt dat je rechten verliest door te lang te wachten.
