Je kindsdeel van een erfenis opeisen kan pas op het moment dat de langstlevende ouder of stiefouder is overleden. Tot die tijd heb je wel recht op je kindsdeel, maar je kunt dat bedrag nog niet in handen krijgen. Dat is de kern van hoe het Nederlandse erfrecht werkt bij het opeisen van een kindsdeel.
Veel kinderen weten niet precies wanneer en hoe ze hun deel kunnen opeisen. Hieronder lees je precies hoe het zit, wat de uitzonderingen zijn en wat je praktisch kunt doen.
Wat is een kindsdeel en wanneer heb je er recht op?
Als een ouder overlijdt, hebben kinderen wettelijk recht op een deel van de nalatenschap. Dat heet het kindsdeel. Hoeveel dat precies is, hangt af van het aantal kinderen en de omvang van de erfenis. Bij één kind is dat de helft, bij twee kinderen een derde per kind, enzovoort. Dit zijn de wettelijke erfdelen zoals vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek.
Wanneer er een langstlevende ouder is, wordt het kindsdeel in de meeste gevallen niet direct uitbetaald. De kinderen krijgen dan een vordering op de langstlevende ouder, maar die vordering is nog niet opeisbaar. Je staat in feite als schuldeiser geregistreerd, maar je kunt je geld nog niet ophalen.
Kindsdeel opeisen: pas bij overlijden van de langstlevende ouder
Het kindsdeel van de erfenis is pas opeisbaar op het moment dat beide ouders of stiefouders zijn overleden. Zolang de langstlevende ouder nog leeft, blijft de vordering “bevroren”. Dit is de standaardregel bij het wettelijk erfrecht en ook bij veel testamenten die gebruikmaken van de zogenoemde wettelijke verdeling.
Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende ouder automatisch alle bezittingen. De kinderen krijgen een geldvordering die pas opeisbaar wordt bij het overlijden van die ouder. Dit systeem is bedoeld om te voorkomen dat de langstlevende partner het huis moet verkopen of op straat komt te staan omdat kinderen hun deel opeisen.
Uitzonderingen: wanneer kun je eerder opeisen?
Er zijn situaties waarin je je kindsdeel toch eerder kunt opeisen, nog tijdens het leven van de langstlevende ouder. De belangrijkste uitzonderingen zijn:
- Faillissement van de langstlevende ouder. Als de langstlevende ouder failliet gaat, wordt jouw vordering wél opeisbaar. Je kunt je dan als schuldeiser melden in het faillissement.
- Wat er in het testament staat. Sommige testamenten bevatten clausules die de opeisbaarheid eerder mogelijk maken, bijvoorbeeld bij hertrouwen van de langstlevende ouder of bij andere voorwaarden.
- Onderlinge afspraken. In overleg met de langstlevende ouder is het soms mogelijk om al eerder een deel van de vordering te ontvangen, maar daar is geen verplichting toe.
Is er geen sprake van een faillissement en staat er niets in het testament over eerdere opeisbaarheid, dan moet je wachten totdat de langstlevende ouder overlijdt.
Rente over je vordering
Jouw kindsdeel staat ondertussen niet stil. Over de vordering op de langstlevende ouder loopt in de meeste gevallen een wettelijke rente. Die rente wordt opgeteld bij de vordering die je uiteindelijk kunt opeisen. Hoe hoog die rente is, hangt af van wat er in het testament staat of van de wettelijke rente die op dat moment van toepassing is. Controleer het testament of vraag een notaris om de exacte voorwaarden op te zoeken.
Hoe opeisen na overlijden van de langstlevende ouder?
Na het overlijden van de langstlevende ouder wordt de nalatenschap opnieuw verdeeld. Op dat moment tel je jouw oorspronkelijke vordering (inclusief eventuele opgelopen rente) mee als onderdeel van wat jou toekomt. Praktisch doe je dit zo:
- Laat de nalatenschap in kaart brengen door een notaris.
- Controleer beide testamenten (van de eerst en de als laatste overleden ouder) op specifieke bepalingen.
- Bereken jouw vordering inclusief de opgebouwde rente vanaf het overlijden van de eerste ouder.
- Claim jouw deel bij de verdeling van de nalatenschap van de langstlevende ouder.
Een notaris is bij dit proces bijna altijd nodig, zeker als er onroerend goed in de nalatenschap zit of als de erfgenamen het niet eens zijn over de verdeling.
Wat als je niet weet wat je kindsdeel waard is?
Het is verstandig om na het overlijden van de eerste ouder meteen te laten vastleggen hoe hoog jouw vordering is. Vraag de notaris om een berekening van je kindsdeel op te stellen en dit schriftelijk vast te leggen. Zo weet je later precies waar je aan toe bent en voorkom je discussies bij de afwikkeling van de tweede nalatenschap.
Wacht je met uitzoeken wat je kindsdeel waard is tot de langstlevende ouder ook overlijdt, dan kan het lastig zijn om de waarde van de nalatenschap van de eerste ouder nog te reconstrueren. Bezittingen kunnen zijn verkocht of gedaald in waarde. Hoe eerder je dit vastlegt, hoe makkelijker het opeisen later gaat.
Kortom: je kindsdeel opeisen is in de meeste gevallen een kwestie van geduld. De vordering is er al, maar je kunt er pas aanspraak op maken als de langstlevende ouder is overleden of in uitzonderlijke gevallen eerder, bij faillissement of een specifieke testamentaire bepaling. Zorg dat je vordering goed gedocumenteerd is, zodat je op het juiste moment snel en duidelijk kunt handelen.
