De legitieme portie is het wettelijk minimumbedrag waarop een kind recht heeft uit de erfenis van een ouder, zelfs als die ouder een testament heeft gemaakt waarin het kind (deels) is onterfd. Concreet: de legitieme portie bedraagt de helft van wat het kind zou hebben gekregen zonder testament. Het is dus geen recht op spullen of een huis, maar een recht op een geldbedrag.
Veel mensen ontdekken pas na het overlijden van een ouder dat ze in het testament zijn buitengesloten of veel minder krijgen dan verwacht. In dat geval is de legitieme portie erfenis vaak de enige juridische mogelijkheid om toch aanspraak te maken op een deel van de nalatenschap.
Hoe wordt de legitieme portie berekend?
De berekening gaat in twee stappen. Eerst stel je vast wat het kind zou hebben gekregen als er geen testament was geweest. Dit heet het “versterferfrecht”. Vervolgens neem je daarvan de helft: dat is de legitieme portie.
Een voorbeeld maakt dit concreet. Stel een ouder overlijdt en laat een nalatenschap na van 200.000 euro. Er zijn twee kinderen en geen langstlevende partner. Zonder testament zouden de kinderen elk 100.000 euro erven. De legitieme portie van elk kind bedraagt dan de helft daarvan: 50.000 euro. Staat een kind in het testament op nul, dan kan het die 50.000 euro alsnog opeisen.
Bij de berekening telt meer mee dan alleen het vermogen op het moment van overlijden. Schenkingen die de ouder tijdens zijn of haar leven heeft gedaan, kunnen ook worden meegeteld. Dat geldt voor giften aan andere kinderen, maar soms ook voor giften aan derden. Dit heet de “inbrengverplichting” of de berekening van de “fictieve massa”. Het is verstandig om hiervoor een notaris of erfrechtspecialist te raadplegen, want de precieze regels zijn complex.
Wanneer heb je recht op de legitieme portie erfenis?
Alleen afstammelingen, dus kinderen (en in sommige gevallen kleinkinderen), hebben recht op de legitieme portie. Partners, broers, zussen en ouders van de overledene vallen buiten deze regeling. Vroeger hadden ouders van een overledene ook een legitimaire aanspraak, maar dat recht is in Nederland afgeschaft.
Je hebt recht op de legitieme portie als je door het testament bent onterfd, of als je minder krijgt dan de helft van je wettelijk erfdeel. Je hoeft niet volledig te zijn onterfd om aanspraak te kunnen maken. Krijg je bijvoorbeeld 20.000 euro terwijl je legitieme portie 50.000 euro bedraagt, dan kun je de overige 30.000 euro alsnog opeisen.
Hoe claim je de legitieme portie?
De legitieme portie ontstaat niet automatisch. Je moet er actief aanspraak op maken. Dat doe je door dit schriftelijk te melden aan de erfgenamen of de executeur. Er geldt een verjaringstermijn van vijf jaar na het overlijden, dus wachten is niet verstandig. Na die vijf jaar vervalt je aanspraak in principe.
Het claimen van de legitieme portie levert je een vordering in geld op, geen recht op specifieke bezittingen. De erfgenamen die wél erven, moeten jou uitbetalen. Als zij weigeren of het bedrag betwisten, kun je naar de rechter stappen.
Wat telt mee bij de berekening van de nalatenschap?
Dit is een punt waar veel mensen over struikelen. De “legitimaire massa” (het bedrag waarover de legitieme portie wordt berekend) bestaat uit:
- Het nettovermogen van de overledene op het moment van overlijden (bezittingen minus schulden).
- Bepaalde schenkingen die de overledene heeft gedaan. Niet elke schenking telt mee, maar giften aan kinderen en giften die de overledene zelf heeft aangemerkt als “in te brengen” kunnen wel worden meegerekend.
Giften die al jaren geleden zijn gedaan, tellen soms niet meer mee, afhankelijk van wanneer en aan wie ze zijn gedaan. Dit maakt de berekening in de praktijk vaak ingewikkelder dan het op papier lijkt.
Onterving omzeilen via schenkingen: werkt dat?
Sommige ouders proberen kinderen die ze willen onterven te omzeilen door vermogen al tijdens hun leven weg te schenken. Dat werkt niet altijd. Bepaalde schenkingen worden bij het berekenen van de legitieme portie alsnog meegeteld, ook al is het geld al jaren voor het overlijden weggegeven. De wet biedt hiertegen bescherming, juist om te voorkomen dat de legitieme portie via schenkingen wordt uitgehold.
Veelgestelde vragen over de legitieme portie
Kan ik worden onterfd? Ja, een ouder mag je onterven via een testament. Maar als kind heb je daarna nog steeds recht op de legitieme portie in geld.
Moet ik accepteren dat ik minder krijg dan mijn broer of zus? Nee. Als jij minder krijgt dan jouw legitieme portie, kun je het verschil opeisen bij de andere erfgenamen.
Wat als de erfgenamen weigeren te betalen? Dan kun je juridische stappen ondernemen. Een advocaat gespecialiseerd in erfrecht kan je daarbij helpen.
Geldt de legitieme portie ook voor stiefkinderen? Nee, alleen voor juridische (biologische of geadopteerde) kinderen. Stiefkinderen die niet zijn geadopteerd hebben geen recht op de legitieme portie.
Kan ik afstand doen van mijn legitieme portie? Ja, dat kan. Je kunt dit doen via een notaris. Soms wordt dit vastgelegd in een familiaire overeenkomst of bij de verdeling van de erfenis.
Als je vermoedt dat jouw legitieme portie is geschonden, is het verstandig snel te handelen: laat een notaris of erfrechtadvocaat de nalatenschap doorrekenen. De vijfjaarstermijn loopt, en hoe eerder je de aanspraak meldt, hoe sterker je positie.
