Het kindsdeel is het deel van de erfenis waar jij als kind wettelijk recht op hebt, ook als je ouder een testament heeft gemaakt. Dat recht bestaat altijd, maar de manier waarop je het kunt opeisen verschilt sterk afhankelijk van wat er in het testament staat. Sommige ouders denken dat ze hun kind via een testament volledig kunnen buitensluiten, maar dat is in Nederland maar beperkt mogelijk.
Wat is het kindsdeel in een testament?
Wettelijk gezien erft ieder kind een gelijk deel van de nalatenschap. Bij twee kinderen is dat elk de helft, bij drie kinderen elk een derde, enzovoort. Maar een testament kan van die verdeling afwijken. Een ouder kan in een testament een kind minder geven dan het wettelijke deel, of bepalen dat de erfenis op een andere manier verdeeld wordt, bijvoorbeeld alles aan de langstlevende partner.
Toch heeft elk kind altijd recht op de legitieme portie. Dit is de wettelijke minimumgrens: de helft van het wettelijke kindsdeel. Stel dat je wettelijk recht hebt op een kwart van de erfenis (omdat er vier kinderen zijn), dan bedraagt je legitieme portie een achtste deel. Dat minimum kan een testament niet wegnemen.
Onterfd via een testament: wat dan?
Wordt je in het testament volledig overgeslagen, dan ben je formeel onterfd. Je bent in dat geval geen erfgenaam meer en hebt geen recht op goederen, de woning of bezittingen. Wat je nog wel hebt, is het recht op je legitieme portie. Dat is een geldvordering op de erfgenamen, geen aanspraak op spullen of de woning zelf. Je kunt dus niet eisen dat de woning aan jou wordt verkocht of overgedragen, maar je kunt wel een geldbedrag opeisen ter hoogte van je legitieme portie.
Die vordering kun je pas opeisen na het overlijden van je ouder. Je hebt daarvoor vijf jaar de tijd na het overlijden. Wacht je langer, dan vervalt het recht. Wil je aanspraak maken op je legitieme portie, dan moet je dit actief melden aan de erfgenamen of de notaris.
Wat staat er in een testament over het kindsdeel?
Een testament kan op verschillende manieren omgaan met het kindsdeel. Dit zijn de meest voorkomende situaties:
- Ouderlijke boedelverdeling of vruchtgebruiktestament: alles gaat naar de langstlevende partner, de kinderen krijgen een vordering die pas opeisbaar is na het overlijden van die partner.
- Gelijke verdeling zoals de wet: het testament bevestigt de wettelijke verdeling, elk kind krijgt een gelijk deel direct uitgekeerd.
- Ongelijke verdeling: de ouder laat aan het ene kind meer na dan aan het andere, bijvoorbeeld omdat dat kind de mantelzorg heeft verleend. Dit mag, zolang elk kind minimaal zijn legitieme portie ontvangt.
- Volledige onterving: een kind wordt volledig uitgesloten. Het kind houdt dan alleen recht op de legitieme portie als geldvordering.
Kindsdeel opeisbaar: wanneer krijg je het geld?
In veel testamenten, met name bij gehuwde ouders, is het kindsdeel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende ouder. Dit heet een niet-opeisbare vordering. De kinderen zijn dan wel erfgenaam op papier, maar ze zien het geld pas later. In de tussentijd heeft de langstlevende partner het volledige gebruik van de erfenis.
Is er geen testament, dan geldt het wettelijke erfrecht. Ook dan krijgen kinderen bij een huwelijk vaak een niet-opeisbare vordering op de langstlevende ouder, tenzij die ouder binnen drie maanden na het overlijden een andere keuze maakt (de zogeheten wettelijke verdeling).
Staat in het testament niets over opeisbaarheid, dan is de vordering in principe direct opeisbaar. De praktijk is wel dat erfgenamen onderling afspraken maken over betaaltermijnen.
Rekenvoorbeeld: kindsdeel bij een testament
Stel, je ouder overlijdt en laat een erfenis na van 300.000 euro. Er zijn drie kinderen. Het wettelijke kindsdeel per kind is dan 100.000 euro (een derde). De legitieme portie bedraagt de helft daarvan, dus 50.000 euro per kind.
Als het testament bepaalt dat alles naar de partner gaat, dan zijn de kinderen onterfd. Ze kunnen elk een legitieme portie opeisen van 50.000 euro, te betalen door de partner of de andere erfgenamen. Dat geld hoeft niet direct betaald te worden als dat redelijkerwijs niet mogelijk is, maar de vordering staat wel vast.
Veelgestelde vragen over testament en kindsdeel
Kan een ouder een kind volledig onterven?
Ja, maar het kind houdt altijd recht op de legitieme portie. Volledige uitsluiting zonder enige vergoeding is in Nederland niet mogelijk als het kind aanspraak maakt op die legitieme portie.
Moet je de legitieme portie zelf aanvragen?
Ja. Je moet dit actief melden aan de erfgenamen of de notaris, binnen vijf jaar na het overlijden. Het wordt niet automatisch uitbetaald.
Geldt het kindsdeel ook voor stiefkinderen?
Nee, niet automatisch. Stiefkinderen zijn alleen erfgenaam als ze officieel geadopteerd zijn of als ze in het testament zijn opgenomen.
Wat als er schulden zijn?
De legitieme portie wordt berekend over de netto nalatenschap, dus na aftrek van schulden. Is de erfenis meer schuld dan bezit, dan is er ook geen legitieme portie.
Of je nu in het testament bent opgenomen of niet: als kind heb je altijd een minimumrecht op de erfenis van je ouder. Het is verstandig om na het overlijden snel contact op te nemen met de notaris die het testament beheert, zodat duidelijk wordt wat jouw positie is en of je actie moet ondernemen.
