Het kindsdeel in een erfenis is gelijk aan een gelijk deel van de nalatenschap, verdeeld over alle erfgenamen. Zijn er twee kinderen en een partner, dan krijgt elk kind in principe een derde deel van de erfenis. Zijn er drie kinderen, dan krijgt elk kind een kwart (samen met de partner). De exacte omvang hangt af van de samenstelling van de erfenis en of de overledene getrouwd was in gemeenschap van goederen.
Er zijn twee varianten: het wettelijk kindsdeel (het deel dat een kind op grond van de wet toekomt als erfgenaam) en de legitieme portie (het minimumdeel waarop een kind recht heeft, ook als het onterfd is). Die twee zijn niet hetzelfde, en het verschil is in de praktijk erg belangrijk.
Hoe groot is het kindsdeel bij een erfenis: de berekening
Het kindsdeel bereken je door de totale nalatenschap te delen door het aantal wettelijke erfgenamen. Bij een huwelijk in algehele gemeenschap van goederen geldt eerst dat de helft van het gezamenlijke vermogen naar de langstlevende partner gaat, vóórdat de erfenis verdeeld wordt. De andere helft vormt de nalatenschap.
Rekenvoorbeeld: Een echtpaar heeft samen een vermogen van 300.000 euro en twee kinderen. De overledene was gehuwd in gemeenschap van goederen. De nalatenschap is dan 150.000 euro (de helft). Die 150.000 euro wordt verdeeld over de partner en de twee kinderen: ieder krijgt 50.000 euro. Het kindsdeel per kind is dus 50.000 euro.
| Situatie | Totaal vermogen | Nalatenschap | Kindsdeel (per kind) |
|---|---|---|---|
| 1 partner + 1 kind | 200.000 euro | 100.000 euro | 50.000 euro |
| 1 partner + 2 kinderen | 300.000 euro | 150.000 euro | 50.000 euro |
| 1 partner + 3 kinderen | 400.000 euro | 200.000 euro | 50.000 euro |
In bovenstaande tabel is steeds uitgegaan van gemeenschap van goederen en een gelijke verdeling. Was de overledene niet gehuwd in gemeenschap van goederen, dan is de hele nalatenschap het eigen vermogen van de overledene, zonder dat eerst de helft naar de partner gaat.
Wettelijk kindsdeel versus legitieme portie
Het wettelijk kindsdeel is het deel dat een kind als erfgenaam toekomt. Als ouder kun je dit deel via een testament verkleinen of zelfs uitsluiten. Dan kom je bij de legitieme portie: dit is het minimumdeel waarop ieder kind recht heeft, ongeacht wat er in het testament staat.
De legitieme portie bedraagt de helft van het wettelijk kindsdeel. Is het wettelijk kindsdeel 50.000 euro, dan is de legitieme portie 25.000 euro. Een onterfd kind kan deze legitieme portie altijd opeisen, maar let op: het kind krijgt dan alleen een geldvordering op de erfgenamen, geen recht op specifieke bezittingen zoals een huis of auto.
Wat als de langstlevende partner alles erft?
In Nederland geldt bij veel testamenten de zogenoemde wettelijke verdeling: de langstlevende partner erft automatisch alle bezittingen en schulden. De kinderen krijgen wel hun kindsdeel, maar dat is een papieren vordering. Ze kunnen dat geld pas opeisen als de langstlevende ouder ook overlijdt, of bij faillissement van de ouder.
Dit betekent dat je als kind na het eerste overlijden je kindsdeel niet meteen in handen krijgt. Je hebt een vordering op de langstlevende ouder, die wordt uitbetaald bij het tweede overlijden. Over die vordering wordt ook rente opgebouwd, doorgaans 6% per jaar, tenzij het testament iets anders bepaalt.
Kindsdeel bij geen testament
Is er geen testament, dan regelt de wet de verdeling. Dit heet het versterferfrecht. De wet kent een vaste volgorde van erfgenamen:
- De partner en kinderen van de overledene erven als eerste (en gelijk).
- Zijn er geen kinderen, dan erven ouders, broers en zussen.
- Daarna komen grootouders, enzovoort.
Zonder testament en zonder partner erven de kinderen de hele nalatenschap, gelijk verdeeld. Zijn er drie kinderen, dan krijgt elk kind een derde deel van alles wat de overledene bezat.
Veelgestelde vragen over de omvang van het kindsdeel
Kan een kind worden uitgesloten van de erfenis? Ja, via een testament. Maar een onterfd kind behoudt altijd recht op de legitieme portie, de helft van het wettelijk kindsdeel.
Telt een stiefkind mee? Alleen als de overledene het stiefkind wettelijk heeft geadopteerd, of als het stiefkind in het testament als erfgenaam is benoemd. Biologisch of wettelijk eigen kinderen erven automatisch; stiefkinderen niet.
Geldt het kindsdeel ook bij een geregistreerd partnerschap? Ja. De regels zijn nagenoeg gelijk aan die bij een huwelijk.
Wanneer moet de legitieme portie worden opgeeist? Binnen vijf jaar na het overlijden, anders vervalt het recht erop.
Het kindsdeel is in de meeste gevallen dus gelijk aan de nalatenschap gedeeld door het aantal erfgenamen. Het slimste wat je kunt doen als er twijfel is over de omvang, is de nalatenschap laten berekenen door een notaris of erfrechtadvocaat, zeker als er een testament is of als de samenstelling van het vermogen ingewikkeld is.
