Een testament bepaalt wie jouw bezittingen erft als je overlijdt. Zonder testament regelt het erfrecht automatisch wie er erft, op basis van de wet. Wil je zelf de touwtjes in handen houden, dan is een testament het enige middel om dat te doen. Op deze pagina lees je hoe het erfrecht werkt, wat een testament voor je regelt en wanneer het verstandig is er een op te laten stellen.
Hoe werkt erfrecht zonder testament?
Als je overlijdt zonder testament, geldt het wettelijk erfrecht. De wet verdeelt je nalatenschap dan in een vaste volgorde. Eerst komen je partner en kinderen aan de beurt. Zijn die er niet, dan erven je ouders en broers of zussen. Daarna pas verdere familieleden. Een goede vriend, een nicht of je buurvrouw erft niets, tenzij je dit uitdrukkelijk hebt vastgelegd in een testament.
Het wettelijk erfrecht werkt met vier groepen, ook wel “parentelen” genoemd. Groep één bestaat uit je partner en kinderen. Zijn die er niet, dan schuift de nalatenschap door naar groep twee: ouders, broers en zussen. Zijn ook die er niet, dan komen grootouders en ooms en tantes in aanmerking, enzovoort. De wet regelt dit vrij strikt, zonder ruimte voor persoonlijke wensen.
Wat regelt een erfrecht testament precies?
Met een testament stuur je actief wie wat krijgt. Je kunt er iemand mee benoemen die normaal niets zou erven, of juist iemand uitsluiten die de wet anders wél zou begunstigen. Een testament kan ook meer regelen dan alleen de verdeling van geld en spullen.
- Erfgenamen aanwijzen: je bepaalt zelf wie erft, ook buiten de familie.
- Legaten opnemen: een specifiek voorwerp of bedrag nalaten aan een bepaald persoon, zoals een auto aan je neef of een schilderij aan een vriendin.
- Executeur benoemen: iemand aanwijzen die de nalatenschap praktisch afwikkelt.
- Voogdij regelen: als je minderjarige kinderen hebt, kun je in een testament aangeven wie hun voogd wordt als jij én je partner overlijden.
- Uitsluitingsclausule: je kunt vastleggen dat de erfenis van jouw kind niet valt in een eventuele gemeenschap van goederen met zijn of haar partner.
- Codicil: voor eenvoudige zaken (zoals wie jouw kleding of sieraden krijgt) kun je naast een testament ook een met de hand geschreven en ondertekend codicil opstellen, zonder notaris.
De legitieme portie: wat kinderen altijd krijgen
Kinderen kunnen niet volledig worden onterfd. De wet kent hen een “legitieme portie” toe: de helft van het wettelijk erfdeel waarop ze normaal recht zouden hebben. Stel dat je drie kinderen hebt en je nalatenschap bedraagt 300.000 euro, dan zou elk kind wettelijk 100.000 euro erven. De legitieme portie is de helft daarvan: 50.000 euro per kind. Je kunt een kind dus wel de helft ontnemen, maar nooit alles.
Kinderen die een beroep doen op hun legitieme portie krijgen geen specifieke spullen, maar een geldvordering op de nalatenschap. Ze hoeven zelf te kiezen of ze dit doen; het gaat niet automatisch.
Een testament laten opmaken: hoe gaat dat?
Een testament moet altijd worden opgemaakt door een notaris. Je kunt niet zelf een document schrijven en dat “testament” noemen, behalve voor een beperkt codicil. De notaris stelt het document op, bespreekt je wensen en zorgt dat alles juridisch klopt. Na ondertekening wordt het testament geregistreerd in het Centraal Testamentenregister (CTR). Dat register is toegankelijk voor notarissen, zodat na jouw overlijden snel duidelijk is of er een testament bestaat.
De kosten voor een notarieel testament variëren. Naar schatting liggen de kosten voor een eenvoudig testament rond de 200 tot 500 euro in 2026, afhankelijk van de notaris en de complexiteit. Een testament voor twee partners (samenlevend of getrouwd) kost doorgaans iets meer, maar is per persoon goedkoper dan twee losse testamenten.
Wanneer is een testament zeker verstandig?
Niet iedereen heeft een testament nodig, maar er zijn situaties waarin het sterk aangeraden is. Ben je ongehuwd samenwonend, dan erft je partner wettelijk helemaal niets zonder testament. Kinderen uit een eerdere relatie kunnen verdringen wat je huidige partner had moeten krijgen. Heb je een eigen bedrijf, dan kan een testament regelen hoe de bedrijfsopvolging verloopt. Wil je een goed doel laten meeprofiteren van je nalatenschap, dan leg je dat vast in een testament.
Ook als je juist wil voorkomen dat een specifiek familielid iets ontvangt, is een testament het juiste middel. Zonder testament heeft de wet het laatste woord, en dat is lang niet altijd wat jij voor ogen had.
Erfbelasting en het testament
Een testament kan ook bijdragen aan het beperken van erfbelasting. De Belastingdienst hanteert vrijstellingen die per erfgenaam verschillen. Een partner heeft recht op een hoge vrijstelling, kinderen op een lagere en andere personen op een nog lagere vrijstelling. Door slim te verdelen via een testament, en eventueel gebruik te maken van constructies zoals een ouderlijk vruchtgebruik, kan de totale erfbelasting die de nalatenschap treft lager uitvallen. Een notaris of erfrechtspecialist kan hierbij rekenen wat voor jouw situatie voordeliger is.
Veelgestelde vragen over erfrecht en testament
Kan ik mijn testament later wijzigen?
Ja. Een testament is altijd herroepbaar. Je kunt op elk moment naar de notaris om je testament aan te passen of te vervangen. Het nieuwste testament is altijd geldig.
Wat als twee partners tegelijk overlijden?
Dit heet een gelijktijdig overlijden. De wet gaat er in dat geval van uit dat geen van beiden de ander overleeft. In een testament kun je hier een regeling voor opnemen.
Moet ik mijn testament bewaren?
Het origineel bewaard de notaris. Jij krijgt een kopie. Via het Centraal Testamentenregister weten notarissen altijd bij welke notaris het testament ligt.
Kan ik iemand volledig uitsluiten?
Ja, iedereen behalve kinderen kun je volledig uitsluiten. Kinderen hebben altijd recht op hun legitieme portie.
Een testament is geen luxe maar een praktisch instrument om te regelen wat er met je bezittingen en je naasten gebeurt. Of je nu wil zorgen voor een ongehuwde partner, een goed doel wil steunen of juist wil voorkomen dat iemand erft: het erfrecht biedt de ruimte, en een testament legt jouw keuze vast. Laat je hierover adviseren door een notaris of een erfrechtspecialist, zodat het document ook echt doet wat jij wil.
