Je erfenis vastleggen doe je in een testament. Daarin bepaal je zelf wat er na jouw overlijden gebeurt met je bezittingen, schulden en wie wat krijgt. Zonder testament verdeelt de wet je nalatenschap automatisch, en dat is niet altijd wat je zelf zou willen.
Een testament is meer dan alleen aangeven wie je spullen krijgt. Je kunt er ook zaken in regelen als een voogd voor je kinderen, de afwikkeling van je bedrijf of een goed doel dat je een bedrag nalaat. Hieronder lees je wat je precies kunt vastleggen en waar je op moet letten.
Wat kun je vastleggen in een testament?
In een testament kun je op meerdere manieren vastleggen wat er met je nalatenschap gebeurt. De rijksoverheid onderscheidt een aantal mogelijkheden:
- Erfgenamen aanwijzen. Je kiest zelf wie jouw bezittingen erft. Dat kan een familielid zijn, maar ook een vriend, een partner zonder huwelijk of een goed doel. Erfgenamen die je aanwijst heten testamentaire erfgenamen.
- Onterven. Je kunt familieleden uitsluiten als erfgenaam. Let op: kinderen hebben altijd recht op hun legitieme portie, dat is een wettelijk minimumbedrag. Je kunt een kind onterven, maar niet volledig uitsluiten van dat vaste deel van de nalatenschap.
- Een legaat opnemen. Met een legaat laat je een specifiek bezit of een geldbedrag na aan een bepaald persoon of organisatie, zonder die persoon erfgenaam te maken. Denk aan een schilderij, een auto of een vast bedrag aan je neef.
- Een executeur benoemen. Een executeur regelt de praktische afwikkeling van de nalatenschap. Hij of zij betaalt schulden, verkoopt bezittingen als dat nodig is en verdeelt de rest onder de erfgenamen.
- Een voogd aanwijzen voor minderjarige kinderen. Als beide ouders overlijden, kun je vastleggen wie de zorg voor je kinderen overneemt. Dit is een van de belangrijkste redenen waarom jonge ouders een testament opstellen.
- Bewind instellen. Je kunt bepalen dat een erfgenaam zijn erfenis niet meteen zelf beheert. Dat is handig als een erfgenaam jong is of slecht met geld omgaat. Een bewindvoerder beheert het geld dan totdat de erfgenaam een bepaalde leeftijd bereikt of aan een voorwaarde voldoet.
- Een uitsluitingsclausule opnemen. Hiermee zorg je dat wat jouw kind erft buiten een eventuele scheiding valt. Zonder deze clausule kan de ex-partner van je kind aanspraak maken op een deel van de erfenis.
Wat je niet kunt vastleggen
Een testament is krachtig, maar heeft grenzen. Je kunt niemand verplichten om een erfenis te aanvaarden, want iedere erfgenaam heeft het recht om te weigeren. Ook kun je geen voorwaarden stellen die wettelijk niet zijn toegestaan, zoals voorwaarden die iemands persoonlijke vrijheid beperken.
Kinderen houden altijd recht op hun legitieme portie, ook als je ze bewust onterft. Die portie is de helft van wat ze wettelijk zouden erven als er geen testament was. Ze krijgen dan geen spullen maar alleen een geldvordering op de andere erfgenamen.
Hoe leg je een erfenis officieel vast?
Een testament moet worden opgesteld door een notaris. Je kunt het niet zelf op papier zetten en ondertekenen en verwachten dat het rechtsgeldig is. De notaris legt het testament vast in een officiële akte en registreert het in het Centraal Testamentenregister (CTR). Na jouw overlijden kan de notaris van de erfgenamen daar opzoeken of er een testament bestaat.
Je betaalt de notaris voor het opstellen van een testament. De kosten variëren per notaris en hangen af van hoe uitgebreid het document is. Voor een eenvoudig testament ligt het bedrag naar schatting rond de 200 tot 400 euro in 2026, maar voor een complexer testament met bewind, legaten en uitgebreide bepalingen kan dat oplopen. Vergelijk notarissen, want tarieven mogen zij zelf bepalen.
Wanneer is een testament zinvol?
Veel mensen denken dat een testament alleen voor ouderen of vermogende mensen is. Dat klopt niet. Een testament is al zinvol als je een ongehuwde partner hebt, want die erft wettelijk niets als je niet getrouwd bent of geen geregistreerd partnerschap hebt. Datzelfde geldt als je kinderen hebt en wilt bepalen wie hun voogd wordt, als je specifieke wensen hebt over je bezittingen of als je iemand wilt uitsluiten.
Heb je al een testament? Controleer het dan regelmatig, zeker na grote levensgebeurtenissen zoals een scheiding, hertrouwen, de geboorte van een kind of een grote aankoop. Een verouderd testament kan heel andere gevolgen hebben dan je bedoelt.
Je erfenis goed vastleggen kost een paar uur en een bezoek aan de notaris, maar geeft jou en je naasten veel duidelijkheid. Twijfel je over wat het beste bij jouw situatie past? Een notaris kan je daarin adviseren, zonder dat je meteen iets hoeft te ondertekenen.
