Overlijdt iemand zonder testament, dan bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn en hoeveel zij krijgen. Dit heet het wettelijk erfrecht. De Belastingdienst hanteert hiervoor een vaste volgorde van erfgenamen, verdeeld in groepen. Wie in een hogere groep valt, sluit de groepen eronder volledig uit.
De volgorde bij een erfenis zonder testament
Het wettelijk erfrecht werkt met vier groepen erfgenamen. Alleen de eerste groep die in aanmerking komt, erft. Is er niemand in groep 1, dan gaat alles naar groep 2, enzovoort.
- Groep 1: de echtgenoot of geregistreerd partner én de kinderen van de overledene.
- Groep 2: de ouders, broers en zussen van de overledene.
- Groep 3: grootouders.
- Groep 4: overgrootouders.
Is er helemaal niemand in deze vier groepen? Dan gaat de erfenis naar de staat.
Wat erft de partner bij een erfenis zonder testament?
Woont je samen met iemand zonder geregistreerd partnerschap of huwelijk, dan ben je géén wettelijke erfgenaam. Een samenwonende partner krijgt dus niets als er geen testament is. Dit is een van de grootste valkuilen bij overlijden zonder testament: een langdurige relatie geeft geen automatisch recht op de erfenis.
Is er wél sprake van een huwelijk of geregistreerd partnerschap én zijn er kinderen, dan geldt de wettelijke verdeling. De langstlevende partner krijgt in dat geval automatisch alle bezittingen en schulden. De kinderen krijgen hun erfdeel wel, maar dat wordt omgezet in een geldvordering op de langstlevende ouder. Ze kunnen dit bedrag pas opeisen als de langstlevende ouder ook overlijdt, of in specifieke situaties zoals faillissement.
Hoeveel erft elk kind?
Bij de wettelijke verdeling wordt de nalatenschap gelijk verdeeld over de partner en de kinderen samen. Stel: iemand overlijdt met een partner en twee kinderen, en laat een netto-erfenis na van 120.000 euro. Dan zijn er drie erfgenamen (partner plus twee kinderen), wat neerkomt op 40.000 euro per persoon. De partner behoudt alle bezittingen, maar de kinderen hebben elk een vordering van 40.000 euro die later opeisbaar wordt.
Stiefkinderen, adoptiekinderen en buitenhuwelijkse kinderen
Adoptiekinderen tellen volledig mee als wettelijke erfgenamen, net als kinderen die buiten het huwelijk zijn geboren maar erkend zijn. Stiefkinderen die niet geadopteerd zijn, erven niets bij een erfenis zonder testament. Zij staan juridisch buiten de erfopvolging van de stiefouder.
Schulden en de erfenis weigeren
Een erfenis zonder testament brengt niet alleen bezittingen mee, maar ook schulden. Als wettelijke erfgenaam ben je in principe aansprakelijk voor de schulden van de overledene, tot het bedrag van de erfenis. Zijn de schulden groter dan de bezittingen, dan kun je de erfenis weigeren of beneficiair aanvaarden. Bij beneficiaire aanvaarding ben je niet persoonlijk aansprakelijk voor schulden die de erfenis overstijgen. Je hebt hier drie maanden de tijd voor na het overlijden om een keuze te maken, maar die termijn kan in bepaalde gevallen worden verlengd via de kantonrechter.
Erfbelasting bij een erfenis zonder testament
Ook zonder testament betaal je erfbelasting over wat je erft, boven een bepaalde vrijstelling. De hoogte van die vrijstelling en het tarief hangen af van je relatie met de overledene. Partners hebben een hogere vrijstelling dan kinderen, en kinderen hebben weer een hogere vrijstelling dan broers, zussen of anderen. De precieze bedragen worden jaarlijks vastgesteld door de Belastingdienst.
Veelgestelde vragen
Erft mijn broer of zus iets als ik geen testament heb en wel kinderen?
Nee. Zodra er kinderen zijn, vallen broers en zussen buiten de erfopvolging. Zij zitten in groep 2, en die telt pas mee als er niemand in groep 1 is.
Wat als de overledene geen familie heeft?
Heeft iemand geen partner, geen kinderen, geen ouders, broers, zussen of verdere familie? Dan gaat de gehele nalatenschap naar de Nederlandse staat.
Kan ik als kleinzoon of kleindochter erven zonder testament?
Ja, maar alleen als je ouder (het kind van de overledene) al eerder is overleden. In dat geval treedt jij in de plaats van je ouder. Dit heet plaatsvervulling.
Telt een geregistreerd partnerschap hetzelfde als een huwelijk?
Ja. Voor het wettelijk erfrecht staat een geregistreerd partnerschap volledig gelijk aan een huwelijk.
Overlijden zonder testament geeft de wet het laatste woord, en dat pakt niet altijd uit zoals je zou willen. Wil je dat een samenwonende partner, stiefkind of goed doel iets krijgt, dan is een testament de enige manier om dat te regelen. Een notaris kan je precies vertellen wat er nu wettelijk zou erven en wat je kunt aanpassen.
