Bij het overlijden van je echtgenoot hoef je in de meeste gevallen geen erfbelasting te betalen. De Nederlandse wet geeft partners een ruime vrijstelling van € 804.698 (2025). Erft je meer dan dat bedrag, dan betaal je pas belasting over het meerdere. Toch zijn er situaties waarin je wél een aanslag kunt verwachten, en dat vraagt om duidelijkheid.
Hoe hoog is de vrijstelling bij erfbelasting na overlijden echtgenoot?
De partnervrijstelling bedraagt in 2025 € 804.698. Dit geldt voor gehuwden, geregistreerde partners en in veel gevallen ook voor samenwonenden die aan bepaalde voorwaarden voldoen. Erft de langstlevende partner minder dan dit bedrag, dan is er helemaal geen erfbelasting verschuldigd. Erft je meer, dan betaal je belasting over het deel boven de vrijstelling.
Ter vergelijking: voor kinderen geldt een vrijstelling van € 22.918 (2025). De partnervrijstelling is dus vele malen groter, en dat is bewust. De gedachte is dat de langstlevende partner de nalatenschap nodig heeft om in zijn of haar levensonderhoud te blijven voorzien.
Wat betaal je als de erfenis boven de vrijstelling uitkomt?
Komt de waarde van de erfenis boven € 804.698 uit, dan betaal je erfbelasting over het meerdere. Het tarief voor partners ligt lager dan voor verdere familieleden. In 2025 gelden voor partners de volgende tarieven:
- 10% over de eerste € 152.368 boven de vrijstelling
- 20% over het bedrag daarboven
Stel dat je als partner € 1.000.000 erft. Na aftrek van de vrijstelling van € 804.698 blijft er € 195.302 over. Over de eerste € 152.368 betaal je 10% (dus € 15.237). Over de resterende € 42.934 betaal je 20% (dus € 8.587). Het totale bedrag aan erfbelasting komt dan uit op circa € 23.824. Dit is een vereenvoudigd rekenvoorbeeld; de precieze berekening hangt af van de volledige samenstelling van de nalatenschap.
Wanneer kan erfbelasting toch een verrassing zijn?
Een veelgehoorde valkuil is de woning. Woont je in een huis dat sterk in waarde is gestegen, dan kan de WOZ-waarde de vrijstelling overschrijden, zeker als er ook spaargeld, beleggingen of een lijfrentepolis bij de nalatenschap horen. De Belastingdienst telt de totale waarde van de erfenis bij elkaar op, inclusief de helft van het gemeenschappelijke vermogen die van je overleden partner was.
Een tweede punt waar mensen soms van opkijken: ook als je niets erft via het testament, maar je als langstlevende partner automatisch eigenaar wordt van bepaalde vermogensbestanddelen (via huwelijkse voorwaarden of een verblijvingsbeding), kan dat toch meetellen voor de erfbelasting. Het is verstandig om bij een notaris na te vragen hoe dit in jullie specifieke situatie zit.
Aangifte erfbelasting: wanneer en hoe?
Je bent als erfgenaam verplicht aangifte te doen als de nalatenschap boven de vrijstelling uitkomt. De Belastingdienst stuurt doorgaans een aangiftebrief na het overlijden. Je hebt daarna acht maanden de tijd om aangifte te doen, gerekend vanaf de datum van overlijden. Doe je dat te laat, dan kan de Belastingdienst een boete opleggen.
Blijft de erfenis ruim onder de vrijstelling, dan hoef je geen aangifte in te dienen. Twijfel je of je aangifte moet doen? Dan is het veiligst om dit te checken via de Belastingdienst (belastingdienst.nl) of een notaris. Een pro-forma aangifte indienen terwijl dat niet nodig was, heeft geen nadelen, maar een vergeten aangifte kan wél gevolgen hebben.
Samenwonend en geen huwelijk: let op de voorwaarden
De hoge partnervrijstelling geldt niet automatisch voor iedereen die samenwoont. Voor samenwonenden geldt dat je minstens zes maanden samen op hetzelfde adres ingeschreven moet staan én een samenlevingscontract moet hebben. Woon je korter samen of ontbreekt het contract, dan valt je niet onder de partnervrijstelling en betaal je als “overige verkrijger” een hoger tarief. Dit is een situatie waarbij goede voorbereiding een groot verschil maakt.
Erfbelasting bij het overlijden van je echtgenoot is voor de meeste mensen geen probleem, dankzij de hoge vrijstelling. Maar bij grotere nalatenschappen, een waardevolle woning of een complexe vermogensstructuur loont het om dit vooraf goed in kaart te brengen. Een gesprek met een notaris of belastingadviseur kan je achteraf veel gedoe en een onverwachte aanslag besparen.
