Een oneerlijke verdeling van de erfenis kun je in veel gevallen aanvechten, ook als het testament al is uitgevoerd. De wet geeft je daar een aantal concrete instrumenten voor. Welk instrument je inzet, hangt af van hoe de ongelijkheid is ontstaan: door bedrog, door een te lage waardering van bezittingen of omdat je als kind simpelweg te weinig hebt gekregen.
Wanneer is een verdeling van de erfenis oneerlijk?
Een erfenis hoeft niet gelijk verdeeld te zijn om geldig te zijn. Een erflater mag in een testament zelf bepalen wie wat krijgt, en dat kan ongelijk uitpakken. Toch zijn er situaties waarin je als erfgenaam of kind een rechtsgeldig bezwaar hebt:
- Je bent als kind volledig of gedeeltelijk onterfd, maar je legitieme portie is niet uitbetaald.
- De erfenis is verdeeld op basis van een verkeerde of te lage waardebepaling van bezittingen, zoals een woning of bedrijf.
- Een andere erfgenaam heeft de erflater beïnvloed of misleid bij het opstellen van het testament.
- Er zijn schenkingen gedaan tijdens het leven van de overledene die bij de erfenis moeten worden ingebracht, maar dat is niet gebeurd.
- De nalatenschap is niet verdeeld volgens de wettelijke regels of het testament, bijvoorbeeld doordat een executeur buiten zijn bevoegdheid handelde.
In al deze gevallen heb je juridisch gezien grond om actie te ondernemen. Het is verstandig om dit zo snel mogelijk te doen, want er gelden verjaringstermijnen.
Drie rechten waarmee je een oneerlijke verdeling kunt aanvechten
Er zijn drie juridische paden die je kunt bewandelen als je vindt dat de verdeling van de erfenis niet klopt.
1. De legitieme portie opeisen
Als kind heb je altijd recht op een minimaal erfdeel, ook als je in het testament bent onterfd. Dit heet de legitieme portie. Die bedraagt de helft van wat je wettelijk gezien zou erven als er geen testament was. Stel dat jij en een broer of zus samen de enige erfgenamen zijn, dan zou elk van jullie normaal gesproken de helft erven. De legitieme portie is dan een kwart van de totale nalatenschap. Je kunt dit recht opeisen via een brief aan de overige erfgenamen of de executeur. Doe je dit niet binnen vijf jaar na het overlijden, dan vervalt het recht.
2. De verdeling laten vernietigen wegens bedrog of dwaling
Is het testament tot stand gekomen doordat iemand de erflater heeft misleid, onder druk heeft gezet of heeft misbruikt van diens wilsonbekwaamheid? Dan kun je bij de rechter vragen om vernietiging van het testament of van de gevonden verdeling. Dit is juridisch gezien een zwaar traject, want je moet het bedrog of de dwaling kunnen bewijzen. Verklaringen van huisartsen, getuigen of notariële stukken kunnen daarbij helpen. De rechter kijkt ook naar de situatie vlak voor het overlijden: had de erflater nog zijn volle verstandelijke vermogens?
3. Vernietiging van de verdeling wegens benadeling
Als de verdeling van de erfenis je voor meer dan een kwart benadeelt ten opzichte van de werkelijke waarde van je erfdeel, kun je de verdeling aanvechten wegens benadeling. Dit speelt vooral bij erfenissen met onroerend goed of een bedrijf dat te laag is getaxeerd. Je vraagt dan de rechter om de verdeling te vernietigen of aan te passen. Voor dit recht geldt een verjaringstermijn van drie jaar na de verdeling.
Schenkingen die alsnog meegerekend moeten worden
Soms is de oneerlijkheid niet in het testament zelf te vinden, maar in wat er vóór het overlijden is weggegeven. Als een ouder tijdens zijn leven grote schenkingen heeft gedaan aan één kind, en dat kind heeft ook zijn of haar erfdeel gekregen, dan kan inbreng worden gevraagd. Dit betekent dat de waarde van die schenking wordt meegeteld bij de berekening van het erfdeel. Of dit van toepassing is, hangt af van de afspraken die bij de schenking zijn gemaakt en van wat het testament zegt. Heeft de erflater de inbrengplicht uitdrukkelijk uitgesloten, dan vervalt dit recht alsnog.
Wat als er helemaal geen testament is?
Zonder testament verdeelt de wet de erfenis. De wettelijke verdeling gaat in volgorde: eerst de partner en kinderen, daarna ouders en broers of zussen, enzovoort. Is de verdeling in strijd met deze wettelijke volgorde, dan heb je een sterke juridische positie om dit aan te vechten. In dat geval hoef je geen bedrog of dwaling te bewijzen: de wet staat gewoon aan jouw kant.
Praktische stappen als je de verdeling wilt aanvechten
- Vraag bij de notaris een kopie op van het testament en de boedelbeschrijving.
- Controleer of alle bezittingen volledig en tegen de juiste waarde zijn opgenomen.
- Stuur tijdig een schriftelijke verklaring als je je legitieme portie opeist, zodat je de verjaring stuit.
- Schakel een gespecialiseerde erfrechtadvocaat in als er sprake is van bedrog of grote financiële belangen. Gratis juridisch advies is beschikbaar via het Juridisch Loket.
- Probeer eerst mediation: een rechtszaak over een erfenis is kostbaar en duurt vaak jaren.
Een oneerlijke verdeling van een erfenis aanvechten is mogelijk, maar vergt actie binnen de wettelijke termijnen. Heb je het gevoel dat jou iets ontnomen is? Wacht dan niet te lang. Hoe eerder je de situatie in kaart brengt, hoe meer opties je nog hebt.
