Na het overlijden van de langstlevende ouder wordt de erfenis verdeeld onder de kinderen. Pas op dat moment krijgen zij hun deel, niet eerder. Dit komt doordat de wet in Nederland de zogenoemde wettelijke verdeling hanteert: bij het overlijden van de eerste ouder gaat alles naar de langstlevende partner, en de kinderen krijgen een vordering die pas opeisbaar is als die partner ook overlijdt.
Voor veel families is het overlijden van de langstlevende het moment waarop de erfenis écht concreet wordt. Hoe werkt die verdeling dan precies, en waar moet je op letten?
Hoe de wettelijke verdeling werkt tot het overlijden van de langstlevende
Als de eerste ouder overlijdt, regelt de wet dat de langstlevende partner automatisch alle bezittingen en schulden erft. De kinderen hebben dan wel recht op hun erfdeel, maar ontvangen dit niet meteen. In plaats daarvan krijgen zij een geldvordering op de langstlevende ouder, ter hoogte van hun wettelijk erfdeel. Die vordering staat op papier, maar kan pas worden opgeëist als de langstlevende ook overlijdt of failliet gaat.
Bij het overlijden van de langstlevende ouder wordt die openstaande vordering eindelijk verrekend. De erfenis wordt dan als volgt verdeeld: de nalatenschap van de langstlevende wordt vastgesteld, daarna worden de vorderingen van de kinderen uit de eerste erfenis verrekend, en wat er daarna overblijft wordt opnieuw verdeeld als erfenis van de langstlevende.
Verdeling erfenis na overlijden langstlevende: het stappenplan
Het proces kent een vaste volgorde. Hieronder staat hoe het in de praktijk gaat:
- Stap 1: Stel de nalatenschap vast. Alle bezittingen (huis, spaargeld, beleggingen, inboedel) en schulden van de langstlevende worden op een rij gezet.
- Stap 2: Betaal de schulden. Eventuele schulden en uitvaartkosten worden als eerste van de nalatenschap afgetrokken.
- Stap 3: Verrekening vorderingen kinderen. De geldvorderingen die de kinderen al hadden uit de eerste erfenis worden verrekend, inclusief de rente die daarover is opgebouwd (wettelijk is dit de wettelijke rente, tenzij het testament iets anders bepaalt).
- Stap 4: Verdeel de resterende erfenis. Wat na de verrekening overblijft, wordt verdeeld op basis van de wet of het testament van de langstlevende.
Wat je krijgt als kind: de berekening
Stel: je vader overleed vijf jaar geleden en liet een nalatenschap na van 200.000 euro. Jij en je broer hadden elk recht op een kwart (50.000 euro), maar kregen dat als vordering op je moeder. Nu je moeder ook is overleden, wordt die vordering alsnog uitbetaald. Bovenop de 50.000 euro krijg je ook de opgebouwde rente over die vijf jaar.
Daarna kijk je wat je moeder zelf nalaat. Stel dat haar nalatenschap na aftrek van schulden 80.000 euro is, dan verdelen jij en je broer dat bedrag gelijkelijk: elk 40.000 euro. Jouw totale ontvangst is dan 50.000 euro (vordering) plus rente plus 40.000 euro (erfenis moeder) = 90.000 euro plus rente.
Heeft je moeder een testament opgesteld met andere verdelingen, dan gelden die, tenzij je als kind aanspraak maakt op je legitieme portie. Die legitieme portie is altijd minimaal de helft van jouw wettelijk erfdeel en kan niet worden afgepakt, ook niet via een testament.
Wat als er een testament is?
Een testament kan de verdeling sterk beïnvloeden. De langstlevende ouder kan in zijn of haar testament bepalen aan wie de erfenis gaat, en in welke verhouding. Kinderen, kleinkinderen, goede vrienden of goede doelen kunnen worden aangewezen. Staat er niets in een testament over een bepaald onderdeel, dan vult de wet de gaten op.
Let ook op of er een zogenoemde ouderlijke boedelverdeling of andere afwijkende regeling in het testament van de eerste ouder stond. In dat geval kan de verdeling anders uitpakken dan de wettelijke regeling. Een notaris kan dit voor je uitzoeken aan de hand van de testamenten van beide ouders.
Belasting over de erfenis
Als kind betaal je erfbelasting over wat je ontvangt na het overlijden van de langstlevende. Je betaalt erfbelasting over de gecombineerde waarde: zowel over je vordering uit de eerste erfenis als over jouw deel van de nalatenschap van de langstlevende. De Belastingdienst hanteert hiervoor vrijstellingen. Voor kinderen geldt naar schatting in 2026 een vrijstelling van rond de 23.000 euro per kind (dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd, controleer het actuele bedrag op de website van de Belastingdienst). Over het bedrag daarboven betaal je erfbelasting, waarbij het tarief oploopt naarmate je meer ontvangt.
Veelgemaakte fouten bij de verdeling
Een valkuil is dat erfgenamen de vordering uit de eerste erfenis vergeten mee te nemen. Dit bedrag staat vaak in de aangifte erfbelasting van destijds, of bij de notaris. Zoek dat document op, want het kan om aanzienlijke bedragen gaan, zeker als er jaren tussen beide overlijdens zitten.
Een andere fout is ruzie over de waarde van bezittingen, zoals de woning. Erfgenamen schatten de waarde soms heel verschillend in. Laat een onafhankelijke taxateur de woning waarderen om discussies te voorkomen.
Tot slot overschatten mensen soms hun eigen kennis van het erfrecht. De combinatie van twee nalatenschappen, vorderingen, rente en belasting maakt het complex. Een notaris of erfrechtspecialist inschakelen is zeker verstandig als er een eigen woning, meerdere kinderen of een testament in het spel is.
De verdeling van de erfenis na het overlijden van de langstlevende is het moment waarop alles samenkomt: de vordering van vroeger, de nalatenschap van nu en de belasting die daarna volgt. Zorg dat je de documenten van de eerste erfenis bij de hand hebt en schakel tijdig hulp in als de situatie ingewikkeld is.
