Bij de verdeling van een erfenis na het overlijden van één ouder geldt in Nederland de wettelijke verdeling: de langstlevende ouder krijgt automatisch alle bezittingen en schulden, en de kinderen ontvangen een vordering in geld die pas opeisbaar is als de tweede ouder ook overlijdt. Dat klinkt ingewikkeld, maar in de praktijk betekent het dat de kinderen nu niets in handen krijgen, maar later wél recht hebben op hun deel.
Of deze wettelijke verdeling van toepassing is, hangt af van de situatie. Is er een testament? Dan gaat dat voor. Is er geen testament, dan regelt de wet hoe de erfenis wordt verdeeld. Hieronder lees je stap voor stap hoe dat werkt.
De wettelijke verdeling bij overlijden van één ouder
Overlijdt één van je ouders zonder testament, dan past de notaris automatisch de wettelijke verdeling toe. De langstlevende ouder erft alle bezittingen en neemt ook alle schulden over. De kinderen krijgen een zogenoemde erfdeel-vordering: een bedrag in geld, gelijk aan hun wettelijk erfdeel, maar ze kunnen dat pas opeisen als ook de andere ouder overlijdt of failliet gaat.
Concreet voorbeeld: stel dat je vader overlijdt en de nalatenschap bestaat uit een huis, spaargeld en een auto met een totale waarde van 300.000 euro. Er zijn drie kinderen. Dan heeft elk kind recht op een vordering van 75.000 euro (300.000 gedeeld door vier, want moeder telt ook mee als erfgenaam). Moeder erft alles en kan gewoon in het huis blijven wonen. Pas als moeder overlijdt, worden de vorderingen van de kinderen uitbetaald uit haar nalatenschap.
Hoe groot is het erfdeel van elk kind?
De wet verdeelt de nalatenschap gelijkwaardig over alle erfgenamen. Bij een langstlevende ouder en drie kinderen zijn er dus vier erfgenamen, ieder met recht op een kwart. Bij twee kinderen is dat ieder een derde, enzovoort. De langstlevende ouder en elk kind ontvangen een gelijk deel.
De vordering van de kinderen groeit in de meeste gevallen aan met een wettelijke rente. Die rente is gelijk aan de wettelijke rente, tenzij de ouders in hun testament een andere rente hebben vastgelegd. Dit kan over de jaren flink oplopen, wat later invloed heeft op de hoogte van het bedrag dat de kinderen daadwerkelijk ontvangen.
Wat als er een testament is?
Een testament kan de wettelijke verdeling aanpassen of zelfs helemaal uitsluiten. Ouders kunnen in hun testament bijvoorbeeld regelen dat de kinderen wel direct iets erven, of juist dat de langstlevende ouder een groter deel krijgt. Ook kunnen ze de rente op de vordering van de kinderen aanpassen of afschaffen.
Let op: kinderen hebben altijd recht op hun legitieme portie. Dat is de helft van het wettelijke erfdeel. Een kind kan worden onterfd, maar heeft dan nog steeds recht op dat minimumbedrag in geld. Dit recht geldt alleen voor kinderen, niet voor andere erfgenamen zoals kleinkinderen of broers en zussen.
Samengesteld gezin: andere regels
Is er sprake van een samengesteld gezin, dus een ouder met een nieuwe partner en kinderen uit een eerdere relatie? Dan zijn de regels anders. De nieuwe partner is geen automatische erfgenaam als er geen testament is. Kinderen uit een eerder huwelijk hebben in dat geval wél direct recht op hun erfdeel en kunnen dat ook direct opeisen. Dit kan praktisch problemen geven, bijvoorbeeld als de nalatenschap vooral uit een huis bestaat.
In zo’n situatie is een testament vrijwel onmisbaar. Zonder testament kan de langstlevende partner gedwongen worden het huis te verkopen om de kinderen uit te betalen.
Wat moet je praktisch regelen na het overlijden van één ouder?
- Ga na of er een testament is. De notaris kan dit opzoeken via het Centraal Testamentenregister.
- Laat de erfenis officieel vastleggen door een notaris, die een verklaring van erfrecht opstelt.
- Breng de bank en andere instanties op de hoogte van het overlijden.
- Laat de waarde van de nalatenschap vaststellen, zodat de erfdeel-vorderingen van de kinderen correct worden berekend.
- Regel de aangifte erfbelasting. Kinderen betalen erfbelasting over hun vordering, ook al ontvangen ze het geld pas later.
Dat laatste punt verrast veel mensen. Je hebt als kind nu geen geld in handen, maar de Belastingdienst verwacht wel dat je aangifte doet en eventueel belasting betaalt over je vordering. De eerste schijf waarover je erfbelasting betaalt als kind is afhankelijk van de vrijstelling die geldt (die wordt jaarlijks aangepast; controleer het actuele bedrag via de Belastingdienst).
Verdeling erfenis na overlijden van één ouder bij onenigheid
Soms zijn erfgenamen het niet eens over de verdeling, de waarde van bezittingen of de afwikkeling van de nalatenschap. In dat geval kun je terecht bij een notaris die bemiddelt, of uiteindelijk bij de rechter. Een nalatenschap kan ook worden verworpen: je weigert de erfenis, inclusief eventuele schulden. Dat doe je via de rechtbank.
Beneficiair aanvaarden is een tussenvorm: je aanvaardt de erfenis, maar alleen als er na betaling van alle schulden nog iets overblijft. Dit is verstandig als je niet zeker weet of er ook schulden zijn.
De verdeling van een erfenis na het overlijden van één ouder is in de meeste gevallen helder geregeld via de wettelijke verdeling, maar juist de details zoals rente, belasting en testamentaire afwijkingen zorgen voor vragen. Schakel bij twijfel een notaris in, want die kent de exacte situatie en kan voorkomen dat je later voor verrassingen komt te staan.
