Je kunt je kindsdeel zonder testament in de meeste gevallen pas opeisen als de langstlevende ouder overlijdt. Dat is de basisregel van het Nederlands erfrecht. Maar er zijn uitzonderingen: in zes specifieke situaties mag je als kind je erfdeel eerder opeisen, ook als er geen testament is. Hieronder lees je precies hoe dat werkt.
Wat is je kindsdeel zonder testament?
Als iemand overlijdt zonder testament, verdeelt de wet de erfenis. Dit heet de wettelijke verdeling. Bij die verdeling erven de kinderen en de langstlevende partner elk een gelijk deel. Zijn er bijvoorbeeld twee kinderen en een partner, dan erft ieder een derde. Maar de wet bepaalt ook dat de langstlevende partner automatisch alle bezittingen krijgt. De kinderen krijgen hun erfdeel niet meteen uitbetaald, maar ontvangen een vordering op de langstlevende ouder. Die vordering staat pas op. Dat betekent: je hebt recht op het geld, maar je kunt het in principe nog niet ophalen.
Dat kan flink oplopen. Stel: de erfenis is 300.000 euro en er zijn drie kinderen, dan heeft elk kind een vordering van 100.000 euro op de langstlevende ouder. Pas als die ouder ook overlijdt, wordt de vordering afgerekend uit diens nalatenschap.
In welke 6 gevallen kun je je kindsdeel eerder opeisen zonder testament?
De wet maakt een uitzondering op de wachtregel. Je kunt je vordering eerder opeisen als een van de volgende zes situaties van toepassing is:
- De langstlevende ouder gaat failliet. Als je ouder in financiële problemen raakt, zou jouw vordering verdwijnen in de boedel. De wet geeft je dan het recht eerder op te treden.
- De langstlevende ouder trouwt opnieuw. Door een nieuw huwelijk kunnen jouw erfrechtelijke belangen in gevaar komen. Dat geeft jou het recht de vordering op te eisen.
- De langstlevende ouder vraagt de schuldsanering (WSNP) aan. Bij een schuldsanering geldt hetzelfde risico als bij faillissement: jouw vordering staat dan op het spel.
- De langstlevende ouder verkoopt of bezwaart de woning, terwijl dat nodig was voor jouw zekerheid. Als de ouder onroerend goed verkoopt dat als onderpand diende voor jouw vordering, kun je actie ondernemen.
- De langstlevende ouder doet afstand van de gemeenschap van goederen. Dit is een juridische stap waarmee bezittingen verschuiven en jouw positie als schuldeiser verzwakt.
- De langstlevende ouder overlijdt. Dit is de standaardsituatie: bij het overlijden van de tweede ouder wordt de vordering direct opeisbaar en verrekend in de nalatenschap.
Herken je een van deze situaties? Dan is het verstandig snel juridisch advies in te winnen. Een notaris of erfrechtspecialist kan beoordelen of je daadwerkelijk aanspraak kunt maken en hoe je dat het beste doet.
Hoe claim je je kindsdeel in de praktijk?
Je hoeft niet naar de rechter om je kindsdeel op te eisen. In de meeste gevallen begin je met een schriftelijke aanspraak bij de langstlevende ouder of diens nalatenschap. Zet duidelijk op papier dat je je vordering opeist, op welk bedrag die betrekking heeft en op welke grond je dat doet.
Zijn er meerdere kinderen, dan hebben zij allemaal dezelfde vordering. Jullie kunnen gezamenlijk of apart optreden. Houd er rekening mee dat over de vordering rente kan worden bijgeschreven. De wettelijke rente is van toepassing tenzij in de erfenis andere afspraken zijn vastgelegd.
Voor de hoogte van je vordering is de waarde van de nalatenschap op het moment van overlijden van de eerste ouder bepalend. Die waarde wordt vastgesteld aan de hand van de bezittingen en schulden op dat moment.
Wat als je ouder de vordering niet kan betalen?
Het kan voorkomen dat de langstlevende ouder niet over voldoende geld beschikt om de vorderingen van alle kinderen te voldoen. Bijvoorbeeld omdat de waarde volledig in de eigen woning zit. In dat geval heeft de ouder het recht de uitbetaling uit te stellen, zolang de wet dat toestaat en er geen sprake is van een van de zes uitzonderingssituaties. Jij als kind kunt dan niet forceren dat de woning wordt verkocht puur om jouw vordering te betalen.
Dit is ook een reden waarom het opstellen van een testament zo nuttig is: daarmee kunnen ouders zelf vastleggen hoe de verdeling loopt en onduidelijkheden worden voorkomen. Zonder testament volg je puur de wettelijke regels, wat niet altijd aansluit bij wat de familie wil.
Twijfel je of jouw situatie valt onder een van de zes uitzonderingen, of weet je niet hoe hoog je vordering precies is? Schakel dan een notaris in. Die kan de nalatenschap laten vaststellen en je begeleiden bij het opeisen van je kindsdeel zonder dat het tot een rechtszaak hoeft te komen.
