Lenen bij een ouder als voorschot op de erfenis betekent dat je nu al geld ontvangt van je ouder, met de afspraak dat dit bedrag later wordt verrekend met jouw erfdeel. Het is een veelgebruikte manier om kinderen op een fiscaal vriendelijke manier te helpen, bijvoorbeeld bij de aankoop van een huis of het starten van een bedrijf. Maar er zijn belangrijke spelregels waar je rekening mee moet houden, zowel voor de ouder als voor het kind.
Lening als voorschot op de erfenis: wat houdt het precies in?
Een ouder kan op twee manieren een voorschot op de erfenis geven: als schenking of als lening. Bij een lening blijft het formeel een schuld. Je ontvangt het geld nu, maar bij het overlijden van de ouder wordt het geleende bedrag afgetrokken van jouw erfdeel. Je erft dan minder dan je broers of zussen die niets geleend hebben, maar je hebt het geld al eerder gebruikt.
Het grote verschil met een schenking is dat een lening geen directe schenkbelasting oplevert. Je ontvangt het geld als schuld, niet als gift. Dat maakt een lening aantrekkelijk als de ouder meer wil geven dan de jaarlijkse vrijstelling voor schenkingen toelaat, of als de ouder zijn vermogen niet definitief wil weggeven.
De lening officieel vastleggen
Een mondelinge afspraak is juridisch gevaarlijk. Leg de lening altijd schriftelijk vast in een leningsovereenkomst. Daarin staan minimaal de volgende punten:
- Het geleende bedrag
- De rentevoet (zie hieronder)
- De aflossingsafspraken
- De afspraak dat het bedrag wordt ingebracht in de erfenis (inbreng)
Laat de overeenkomst bij voorkeur opstellen door een notaris. Zeker bij hogere bedragen of als er meerdere kinderen zijn, voorkomt een notariële akte latere discussies. Een notaris kan ook vastleggen of de lening bedoeld is als “inbreng” in de erfenis, zodat de verdeling later eerlijk verloopt.
Rente: verplicht of niet?
Als de ouder geen rente vraagt, of een rente die duidelijk onder de markt ligt, kan de Belastingdienst het rentevoordeel aanmerken als een schenking. Dat kan schenkbelasting opleveren. Om dit te voorkomen, spreek je een zakelijke rente af. De Belastingdienst hanteert jaarlijks een minimumpercentage voor familieleningen, dat aansluit bij gangbare marktrentes. Raadpleeg de actuele richtlijnen van de Belastingdienst of een notaris om het juiste percentage te bepalen.
Een uitzondering: bij een lening voor de eigen woning (de “familiehypotheek”) gelden specifieke regels. De lener mag de rente aftrekken in box 1, maar dan moet de lening verplicht annuïtair of lineair worden afgelost binnen 30 jaar, en moet de lening worden gemeld bij de Belastingdienst via de aangifte inkomstenbelasting.
Inbreng in de erfenis: hoe werkt de verrekening?
Als de ouder overlijdt, wordt de lening verrekend met het erfdeel. Stel: drie kinderen erven elk een derde van een nalatenschap van 300.000 euro, dus elk 100.000 euro. Één kind heeft 40.000 euro geleend. Dat kind erft dan 100.000 euro minus 40.000 euro, dus 60.000 euro. De andere twee kinderen krijgen elk 100.000 euro plus 20.000 euro (de helft van het terugbetaalde bedrag), maar in de praktijk verloopt de verrekening via de boedelscheiding.
Let op: dit werkt alleen automatisch zo als de lening in de leningsovereenkomst of in het testament als “in te brengen” is aangemerkt. Staat er niets vastgelegd, dan kan er discussie ontstaan over of het om een lening of om een schenking ging.
Wanneer is lenen bij een ouder als voorschot op de erfenis niet verstandig?
Een lening bij je ouder als voorschot werkt goed in stabiele situaties. Maar er zijn valkuilen:
- Echtscheiding: als de lener scheidt, kan de schuld aan de ouder onderdeel worden van de boedelscheiding. Leg bij de notaris vast dat de lening privévermogen is.
- Overlijden van de lener voor de ouder: de schuld wordt dan onderdeel van de nalatenschap van het kind, wat voor zijn of haar erfgenamen nadelig kan uitpakken.
- Ongelijkheid tussen kinderen: als niet alle kinderen geld lenen, kan dit later gevoelig liggen. Bespreek het openlijk en leg afspraken vast.
- Financieel onvermogen van de ouder: een ouder die het geld later zelf nodig heeft voor zorg of levensonderhoud, geeft beter geen grote lening. Terugvorderen kan dan emotioneel en praktisch lastig zijn.
Lenen bij een ouder als voorschot op de erfenis is een goed instrument als het goed is vastgelegd, de rente klopt en alle betrokkenen weten waar ze aan toe zijn. Schakel een notaris in om de afspraken waterdicht te maken en nare verrassingen bij de erfenis te voorkomen.
