Een voorschot op de erfenis uitbetalen betekent dat je als ouder of erflater al tijdens je leven een deel van de erfenis overdraagt aan een erfgenaam, meestal via een schenking. De ontvanger krijgt het geld of de bezitting nu al, maar het bedrag wordt later verrekend met het erfdeel waar hij of zij recht op heeft. Dit is dus iets anders dan een gewone schenking zonder gevolgen voor de nalatenschap.
Het begrip “voorschot op de erfenis” heeft twee betekenissen die je goed uit elkaar moet houden. In het ene geval gaat het om een schenking die al is gedaan en die straks wordt verrekend. In het andere geval bedoelt iemand dat hij of zij een (toekomstige) erfenis wil ontvangen voordat de nalatenschap is afgewikkeld. Die twee situaties vragen allebei om een andere aanpak.
Schenking als voorschot op erfenis: hoe werkt de verrekening?
Als een ouder een kind geld geeft met de bedoeling dat dit later verrekend wordt met de erfenis, heet dat juridisch een “gift ter voldoening van een natuurlijke verbintenis” of simpelweg een schenking op voorschot. Na het overlijden telt het bedrag mee bij de verdeling van de nalatenschap. Heeft één kind tijdens het leven 30.000 euro gekregen en het totale vermogen is 150.000 euro, dan wordt bij de verdeling die 30.000 euro bij de 150.000 euro opgeteld. Elk kind erft van het totaal van 180.000 euro zijn of haar deel, en van dat deel wordt de al ontvangen 30.000 euro afgetrokken.
Dit systeem heet “inbreng”. Inbreng is in Nederland verplicht voor kinderen die een gift hebben ontvangen, tenzij de schenker bij de schenking of in het testament uitdrukkelijk heeft bepaald dat er geen inbreng hoeft plaats te vinden. Leg dit altijd schriftelijk vast, liefst via een notariële akte of een onderhandse schenkingsovereenkomst. Zo voorkom je na het overlijden ruzie tussen erfgenamen.
Voorschot op erfenis uitbetalen vóór het overlijden: wanneer is dat mogelijk?
Soms wil een erfgenaam alvast geld ontvangen uit een toekomstige erfenis, bijvoorbeeld omdat hij of zij in financiële nood zit of een huis wil kopen. Dat kan alleen als de eigenaar van het vermogen dat vrijwillig wil en bereid is een schenking te doen. Er bestaat geen wettelijk recht op een uitkering uit een nog niet opengevallen nalatenschap. Je kunt niemand dwingen zijn of haar eigen vermogen al bij leven over te dragen.
De eenvoudigste manier is een directe schenking. In Nederland geldt een jaarlijkse vrijstelling voor schenkingen van ouder aan kind. Naar schatting rond 2026 ligt die vrijstelling op ruim 6.000 euro per jaar, en er is eenmalig een verhoogde vrijstelling mogelijk voor kinderen tussen de 18 en 40 jaar. Check hiervoor altijd de actuele bedragen bij de Belastingdienst, want deze worden jaarlijks aangepast.
Wil je een groter bedrag overdragen? Dan betaalt de ontvanger schenkbelasting over het deel boven de vrijstelling. Hoe hoger het bedrag, hoe hoger het tarief. Voor kinderen gelden lagere tarieven dan voor anderen. Een notaris of belastingadviseur kan uitrekenen wat in jouw situatie het voordeligst is.
Wat vastleggen bij het uitbetalen van een voorschot
Duidelijke afspraken op papier voorkomen problemen. Leg bij elke schenking die als voorschot op de erfenis bedoeld is minimaal het volgende vast:
- De datum en het bedrag van de schenking.
- Of de schenking later verrekend moet worden met het erfdeel (inbreng) of niet.
- Of er rente wordt berekend over het bedrag tot aan het moment van overlijden.
- De handtekeningen van schenker en ontvanger.
Bij grotere bedragen of bijzondere situaties, zoals een schenking van een woning of een onderneming, is een notariële akte noodzakelijk. Een onderhandse overeenkomst kan voor geldschenkingen voldoende zijn, maar laat die altijd controleren door een jurist om misverstanden te voorkomen.
Voorschot op erfenis en de legitieme portie
Kinderen hebben in Nederland altijd recht op de legitieme portie: de helft van hun wettelijke erfdeel, ook als ze in een testament zijn onterfd. Schenkingen die bij leven zijn gedaan, kunnen meetellen bij de berekening van die legitieme portie. Dit heet de “fictieve massa”. Als een erflater tijdens zijn leven grote bedragen heeft weggegeven, kan een kind dat onterfd is toch aanspraak maken op een deel van die schenkingen. Dit is een ingewikkeld onderdeel van het erfrecht; laat dit bij twijfel uitrekenen door een notaris.
Wanneer is een voorschot uitbetalen juist niet verstandig?
Een voorschot op de erfenis uitbetalen is niet altijd slim. Als de schenker zelf weinig reserves heeft en het geld later nodig kan hebben voor zorg of levensonderhoud, is voorzichtigheid geboden. Geld dat eenmaal is weggeschonken, kom je niet meer terug. Bovendien kan een grote schenking gevolgen hebben voor de eigen bijdrage in de zorg of voor toeslagen. Check bij grotere schenkingen altijd of er financiële gevolgen zijn voor de schenker zelf.
Ook moet je letten op de verhouding tussen erfgenamen. Als één kind veel meer heeft ontvangen dan de anderen, en er is geen goede vastlegging, kan dat na het overlijden leiden tot langdurige en kostbare conflicten. Eerlijkheid en transparantie binnen de familie zijn minstens zo belangrijk als de juridische en fiscale details.
Wil je een voorschot op de erfenis uitbetalen, dan loont het altijd om van tevoren even langs een notaris te gaan. Die kan de situatie beoordelen, de juiste documenten opstellen en zorgen dat het voorschot later geen verrassingen oplevert bij de verdeling van de nalatenschap.
