Een voorschot op de erfenis uitbetalen kan op twee momenten: na een overlijden, voordat de nalatenschap is afgewikkeld, of al bij leven als schenking. Na een overlijden is de medewerking van de executeur nodig, of anders het akkoord van alle erfgenamen, en gaan de schulden en de erfbelasting voor. Bij leven is het een schenking, die alleen met het erfdeel wordt verrekend als de schenker dat heeft vastgelegd.
Het begrip “voorschot op de erfenis” heeft twee betekenissen die je goed uit elkaar moet houden. In het ene geval gaat het om een schenking die al is gedaan en die straks wordt verrekend. In het andere geval bedoelt iemand dat hij of zij een (toekomstige) erfenis wil ontvangen voordat de nalatenschap is afgewikkeld. Die twee situaties vragen allebei om een andere aanpak.
Voorschot na een overlijden: wie beslist of er wordt uitbetaald?
Na een overlijden kan een voorschot alleen worden uitbetaald als de executeur meewerkt; is er geen executeur, dan beslissen de erfgenamen samen. Volgens de KNB, de beroepsorganisatie van notarissen, betaalt de executeur eerst de schulden en de erfbelasting en moeten de erfgenamen wachten tot hij klaar is. Zonder executeur is voor een uitkering vooraf ieders akkoord nodig, want over gezamenlijk bezit beslissen de deelgenoten samen (artikel 3:170 Burgerlijk Wetboek).
Vraag het voorschot schriftelijk aan, noem het bedrag en vraag om een overzicht van saldo en schulden. Werkt iemand niet mee en heb je het geld dringend nodig, dan kun je volgens de Rechtspraak een kort geding starten. Een advocaat is dan verplicht en de rechter doet meestal binnen 2 weken na de zitting uitspraak.
Hoeveel kan er na een overlijden als voorschot worden uitbetaald?
Er kan alleen worden uitbetaald wat overblijft nadat geld voor de schulden en de erfbelasting opzij is gezet. Reken dat zelf na. Volgens de Belastingdienst is in 2026 voor een kind 26.230 euro van de erfenis vrijgesteld. Over het deel daarboven betaalt een kind 10 procent tot 158.669 euro en 20 procent over de rest. De afrekening kan lang duren: bij een overlijden in 2026 moet de aangifte erfbelasting binnen 20 maanden binnen zijn, bij een overlijden in 2025 of eerder was dat 8 maanden. Vraag de executeur daarom welk bedrag hij apart houdt en waarvoor. Een voorschot is geen extra geld: het wordt bij de verdeling verrekend met je erfdeel.
Schenking als voorschot op erfenis: hoe werkt de verrekening?
Als een ouder een kind geld geeft met de bedoeling dat dit later verrekend wordt met de erfenis, heet dat juridisch een gift met een verplichting tot inbreng, of simpelweg een schenking als voorschot op de erfenis. Na het overlijden telt het bedrag mee bij de verdeling van de nalatenschap. Heeft één kind tijdens het leven 30.000 euro gekregen en het totale vermogen is 150.000 euro, dan wordt bij de verdeling die 30.000 euro bij de 150.000 euro opgeteld. Elk kind erft van het totaal van 180.000 euro zijn of haar deel, en van dat deel wordt de al ontvangen 30.000 euro afgetrokken.
Dit systeem heet “inbreng”. Inbreng is in Nederland alleen verplicht als de schenker dat bij de schenking of in het testament heeft voorgeschreven (artikel 4:229 Burgerlijk Wetboek). Staat er niets op papier, dan hoeft het kind de gift later niet te verrekenen. Leg dit altijd schriftelijk vast, liefst via een notariële akte of een onderhandse schenkingsovereenkomst. Zo voorkom je na het overlijden ruzie tussen erfgenamen.
Voorschot op erfenis uitbetalen vóór het overlijden: wanneer is dat mogelijk?
Soms wil een erfgenaam alvast geld ontvangen uit een toekomstige erfenis, bijvoorbeeld omdat hij of zij in financiële nood zit of een huis wil kopen. Dat kan alleen als de eigenaar van het vermogen dat vrijwillig wil en bereid is een schenking te doen. Er bestaat geen wettelijk recht op een uitkering uit een nog niet opengevallen nalatenschap. Je kunt niemand dwingen zijn of haar eigen vermogen al bij leven over te dragen.
De eenvoudigste manier is een directe schenking. In Nederland geldt een jaarlijkse vrijstelling voor schenkingen van ouder aan kind. Volgens de Belastingdienst is die vrijstelling in 2026 6.908 euro per kind per jaar, en er is eenmalig een verhoogde vrijstelling van 33.129 euro mogelijk voor kinderen tussen de 18 en 40 jaar. Check hiervoor altijd de actuele bedragen bij de Belastingdienst, want deze worden jaarlijks aangepast.
Wil je een groter bedrag overdragen? Dan betaalt de ontvanger schenkbelasting over het deel boven de vrijstelling. Hoe hoger het bedrag, hoe hoger het tarief. Voor kinderen gelden lagere tarieven dan voor anderen. Een notaris of belastingadviseur kan uitrekenen wat in jouw situatie het voordeligst is.
Moet je een voorschot bij leven aangeven bij de Belastingdienst?
Ja, als de schenking hoger is dan de jaarlijkse vrijstelling moet de ontvanger aangifte schenkbelasting doen, volgens de Belastingdienst voor 1 maart van het jaar na de schenking. Onder de jaarlijkse vrijstelling is geen aangifte nodig. Gebruik je de eenmalig verhoogde vrijstelling, dan doe je wel aangifte om die aan te vragen. De bedragen staan op de pagina Tot welk bedrag is een schenking belastingvrij in 2026?.
Let ook op de 180 dagen. Overlijdt de schenker binnen 180 dagen na de schenking, dan ziet de Belastingdienst de schenking als deel van de erfenis. Betaalde schenkbelasting wordt verrekend, zodat je niet twee keer betaalt. Voor een schenking met de eenmalig verhoogde vrijstelling geldt dit niet.
Wat vastleggen bij het uitbetalen van een voorschot
Duidelijke afspraken op papier voorkomen problemen. Leg bij elke schenking die als voorschot op de erfenis bedoeld is minimaal het volgende vast:
- De datum en het bedrag van de schenking.
- Of de schenking later verrekend moet worden met het erfdeel (inbreng) of niet.
- Of er rente wordt berekend over het bedrag tot aan het moment van overlijden.
- De handtekeningen van schenker en ontvanger.
Bij grotere bedragen of bijzondere situaties, zoals een schenking van een woning of een onderneming, is een notariële akte noodzakelijk. Een onderhandse overeenkomst kan voor geldschenkingen voldoende zijn, maar laat die altijd controleren door een jurist om misverstanden te voorkomen.
Voorschot op erfenis en de legitieme portie
Kinderen hebben in Nederland altijd recht op de legitieme portie: de helft van hun wettelijke erfdeel, ook als ze in een testament zijn onterfd. Schenkingen die bij leven zijn gedaan, kunnen meetellen bij de berekening van die legitieme portie. Dit heet de “fictieve massa”. Als een erflater tijdens zijn leven grote bedragen heeft weggegeven, kan een kind dat onterfd is toch aanspraak maken op een deel van die schenkingen. Dit is een ingewikkeld onderdeel van het erfrecht; laat dit bij twijfel uitrekenen door een notaris.
Wanneer is een voorschot uitbetalen juist niet verstandig?
Een voorschot op de erfenis uitbetalen is niet altijd slim. Als de schenker zelf weinig reserves heeft en het geld later nodig kan hebben voor zorg of levensonderhoud, is voorzichtigheid geboden. Geld dat eenmaal is weggeschonken, kom je niet meer terug. Bovendien kan een grote schenking gevolgen hebben voor de eigen bijdrage in de zorg of voor toeslagen. Check bij grotere schenkingen altijd of er financiële gevolgen zijn voor de schenker zelf.
Ook moet je letten op de verhouding tussen erfgenamen. Als één kind veel meer heeft ontvangen dan de anderen, en er is geen goede vastlegging, kan dat na het overlijden leiden tot langdurige en kostbare conflicten. Eerlijkheid en transparantie binnen de familie zijn minstens zo belangrijk als de juridische en fiscale details.
Wil je een voorschot op de erfenis uitbetalen, dan loont het altijd om van tevoren even langs een notaris te gaan. Die kan de situatie beoordelen, de juiste documenten opstellen en zorgen dat het voorschot later geen verrassingen oplevert bij de verdeling van de nalatenschap.
