Een voorschot op erfenis is een geldbedrag (of ander bezit) dat je bij leven van de erflater al ontvangt, met de afspraak dat dit later wordt verrekend met jouw deel van de erfenis. Je krijgt dus alvast een deel van wat je ooit zou erven, terwijl de schenker nog leeft. Dat kan handig zijn, maar er kleven ook voorwaarden en risico’s aan.
Dit wordt ook wel een “gift op voorschot” of “voorschot op erfdeel” genoemd. Het is geen vrijblijvende schenking: de bedoeling is dat het bedrag later wordt ingebracht in de nalatenschap, zodat de erfenis eerlijk verdeeld wordt tussen alle erfgenamen.
Hoe werkt een voorschot op erfenis precies?
Stel: een ouder heeft drie kinderen en wil één kind nu alvast 30.000 euro geven, bijvoorbeeld voor de aankoop van een woning. Als dat als voorschot op de erfenis wordt gegeven, dan telt dat bedrag later mee bij de verdeling van de nalatenschap. Het kind dat het voorschot heeft ontvangen, krijgt bij overlijden van de ouder dus minder dan de andere kinderen, totdat de verhoudingen weer gelijk zijn.
Dit verrekenen heet “inbreng”. In het Nederlands erfrecht (Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek) geldt dat een schenking aan een kind in beginsel moet worden ingebracht, tenzij de schenker bij de schenking of in een testament heeft bepaald dat inbreng niet nodig is. Het is dus verstandig om altijd duidelijk op papier te zetten of een gift een voorschot is of niet.
Voorschot op erfenis en erfbelasting
Een voorschot op erfenis is voor de Belastingdienst geen schenking in de klassieke zin, maar het kan er wel als een schenking worden behandeld. Toch hoef je over een voorschot op erfenis niet meteen erfbelasting te betalen. Erfbelasting wordt pas geheven op het moment dat de nalatenschap vrijvalt, dus na overlijden van de erflater. Op dat moment wordt het ontvangen voorschot meegeteld in de berekening van jouw erfdeel.
Schenkbelasting kan wel van toepassing zijn als je het voorschot ontvangt en het boven de vrijstelling uitkomt. In 2025 geldt voor schenkingen van ouder aan kind een jaarlijkse vrijstelling van (naar schatting rond 6.000 tot 6.700 euro in 2025, gecorrigeerd voor inflatie; raadpleeg de Belastingdienst voor het exacte actuele bedrag). Bedragen boven die grens zijn in beginsel belast met schenkbelasting, tenzij een eenmalig verhoogde vrijstelling van toepassing is. Let op: de verhoogde vrijstelling voor de eigen woning is per 2024 afgeschaft.
Mondelinge of schriftelijke afspraak?
Je kunt een voorschot op erfenis mondeling afspreken, maar dat is risicovol. Bij overlijden kan er discussie ontstaan tussen erfgenamen over of het bedrag echt als voorschot was bedoeld of als gewone gift. Een notariële akte of een duidelijke schriftelijke overeenkomst voorkomt die conflicten. Zeker bij hogere bedragen is vastleggen via een notaris sterk aan te raden.
Handig om te weten: de erflater kan in een testament ook achteraf vastleggen dat bepaalde eerder gedane giften moeten worden ingebracht. Omgekeerd kan diezelfde erflater bepalen dat inbreng juist niet verplicht is. De formulering in testament of schenkingsakte is dus bepalend.
Wanneer is een voorschot op erfenis slim, en wanneer niet?
Een voorschot op erfenis kan zinvol zijn als een kind nu geld nodig heeft, bijvoorbeeld voor een studie, huis of onderneming, en de ouder het geld op dit moment mist te verliezen. Het vermijdt ook dat een groot vermogen pas na overlijden vrijkomt, terwijl de kinderen er al eerder baat bij zouden hebben.
Maar er zijn ook situaties waarin het juist niet verstandig is:
- Als de schenker het geld zelf nodig heeft voor zorg of levensonderhoud op latere leeftijd.
- Als de verdeling tussen kinderen later tot ruzie kan leiden omdat niet alles goed is vastgelegd.
- Als het voorschot onbedoeld schenkbelasting uitlokt die je had kunnen vermijden door te spreiden over jaren.
- Als de erflater na de schenking schulden maakt: schuldeisers kunnen onder omstandigheden een beroep doen op de pauliana (het terugdraaien van de schenking).
Verschil met een reguliere schenking
Het verschil zit hem in de bedoeling en de afrekening. Bij een gewone schenking geef je iets weg zonder dat het later wordt verrekend. Bij een voorschot op erfenis is juist die verrekening de kern van de afspraak. Beide kunnen schenkbelasting uitlokken als ze boven de vrijstelling komen, maar alleen het voorschot telt later mee bij de verdeling van de nalatenschap.
Als een ouder één kind meer geeft dan het andere, zonder dat vast te leggen als voorschot, dan kan dat kind bij overlijden aanspraak maken op een gelijk erfdeel. De andere kinderen kunnen dan niets terughalen. Dat maakt duidelijke communicatie en vastlegging zo belangrijk.
Veelgestelde vragen over een voorschot op erfenis
Moet ik een voorschot op erfenis altijd inbrengen?
Niet automatisch. In het Nederlands erfrecht geldt inbrengplicht alleen als de schenker dat heeft bepaald, of als dat uit de omstandigheden blijkt. Zonder expliciete afspraak hoef je als kind in principe niet in te brengen. Dit verschilt per situatie, dus laat je adviseren door een notaris.
Kan ik een voorschot op erfenis weigeren?
Ja, je bent nooit verplicht een schenking of voorschot te accepteren. Je kunt het ook deels accepteren of voorwaarden stellen aan de ontvangst.
Wat als de erflater later alsnog testament aanpast?
Een eerder ontvangen voorschot blijft in principe staan, maar de erflater kan in een nieuw testament bepalen hoe het verrekend moet worden. Wijzigingen in het testament kunnen de eerdere afspraken over inbreng beïnvloeden.
Is een voorschot op erfenis hetzelfde als een lening?
Nee. Bij een lening moet je het bedrag terugbetalen, ongeacht de erfenis. Bij een voorschot op erfenis wordt het bedrag verrekend bij de uiteindelijke verdeling, maar hoef je het niet terug te storten.
Wil je een voorschot op erfenis goed regelen, schakel dan altijd een notaris in. Die legt de afspraken juridisch waterdicht vast en voorkomt later onnodig conflict of belastingverrassingen.
