Als je samenwoont zonder te trouwen, erft je partner bij jouw overlijden niets via de wet. Een samenlevingscontract op zich regelt dat ook niet automatisch. Wil je dat je partner iets erft, dan moet je dat apart vastleggen in een testament. Dat is het directe antwoord op de vraag over samenlevingscontract en erfenis: het contract beschermt je op andere vlakken, maar het erfrecht moet je apart regelen.
Waarom een samenlevingscontract geen erfrecht geeft
In Nederland bepaalt de wet wie er erft als je overlijdt. Dat wettelijk erfrecht geldt automatisch voor gehuwden en geregistreerde partners, maar niet voor samenwoners. Als jij overlijdt zonder testament, gaat je nalatenschap naar je wettelijke erfgenamen: je kinderen, ouders of andere bloedverwanten. Je partner valt daar buiten, hoe lang jullie ook samenwonen.
Een samenlevingscontract regelt andere zaken, zoals wie welke kosten betaalt, wie welke spullen bezit en hoe jullie omgaan met schulden. Dat is waardevol, maar het geeft je partner geen recht op jouw bezittingen na je overlijden. Voor erfrecht heb je altijd een testament nodig.
Wat je moet doen om je partner te laten erven
Om je partner erfgenaam te maken, moet je een testament opstellen bij de notaris. Daarin wijs je je partner aan als erfgenaam en bepaal je welk deel van je nalatenschap naar hem of haar gaat. Zonder testament heeft je partner juridisch gezien niets.
In het testament kun je ook een verblijvingsbeding laten opnemen. Dat is een clausule die ervoor zorgt dat gemeenschappelijke bezittingen na jouw overlijden automatisch naar je partner gaan, zonder dat er een ingewikkelde verdeling nodig is. Denk aan een gezamenlijke woning, een auto op twee namen of een gezamenlijke bankrekening. Volgens de Rijksoverheid is dit een veelgebruikte manier om samenwoners te beschermen.
Heb je al een samenlevingscontract met een verblijvingsbeding daarin? Let op: dat dekt alleen de gemeenschappelijke bezittingen. Spullen die alleen op jouw naam staan, vallen daar niet onder. Voor die bezittingen heb je alsnog een testament nodig als je wilt dat je partner die erft.
Erfbelasting voor samenwoners
Erft je partner via een testament? Dan betaalt hij of zij in veel gevallen erfbelasting. Samenwoners vallen in het lage tarief (partnertarief), maar alleen als ze aan bepaalde voorwaarden voldoen. De Belastingdienst stelt onder andere als eis dat je minimaal zes maanden samen op hetzelfde adres ingeschreven staat en een notarieel samenlevingscontract hebt met een zorgplicht voor elkaar.
Voldoe je aan die voorwaarden, dan geldt in 2024 een vrijstelling van ruim 795.000 euro (dit is het officiële bedrag van de Belastingdienst voor fiscale partners). Over het bedrag daarboven betaal je 10% erfbelasting tot een bepaalde grens, en daarna 20%. Voldoe je niet aan de voorwaarden, dan geldt je partner als een vreemde en betaalt hij of zij het veel hogere tarief voor overige erfgenamen: 30% of 40%. Dat verschil kan enorm oplopen.
Het is daarom slim om niet alleen een testament op te stellen, maar ook te controleren of jullie samenlevingscontract voldoet aan de fiscale eisen van de Belastingdienst.
Kinderen en jouw nalatenschap
Heb je kinderen? Dan hebben zij recht op een wettelijk minimumaandeel in jouw nalatenschap: de legitieme portie. Je kunt je kinderen in je testament niet volledig onterven. Je kunt je partner wel als erfgenaam aanwijzen, maar je kinderen kunnen dan alsnog hun legitieme portie opeisen. Dat kan betekenen dat je partner een deel van de erfenis moet uitbetalen aan de kinderen.
Dit is een situatie die samenwoners vaker over het hoofd zien. Laat je hierover goed informeren door een notaris, zeker als je kinderen hebt uit een eerdere relatie.
Samenlevingscontract en erfenis: de meest gemaakte fouten
- Alleen een samenlevingscontract opstellen, zonder testament. Het contract regelt geen erfrecht. Je partner erft dan niets van jouw persoonlijke bezittingen.
- Vergeten om het samenlevingscontract fiscaal goed in te richten. Zonder een zorgbeding in het contract betaalt je partner veel meer erfbelasting.
- Het testament nooit updaten. Krijg je kinderen, koop je samen een huis of verandert je situatie? Laat je testament dan aanpassen.
- Aannemen dat een verblijvingsbeding alles dekt. Het geldt alleen voor gemeenschappelijke bezittingen, niet voor wat op jouw naam alleen staat.
De combinatie van een goed samenlevingscontract én een testament bij de notaris geeft de meeste bescherming. Laat beide documenten opstellen door een notaris die weet welke clausules voor jouw situatie het verschil maken. Dat is een investering die je partner later veel problemen en kosten kan besparen.
