Als je niet getrouwd bent met je partner, heb je automatisch geen recht op zijn of haar erfenis. Samenwonende partners zijn in Nederland wettelijk gezien geen erfgenamen van elkaar, tenzij je dat zelf regelt. Overlijdt jouw partner zonder testament, dan gaat de nalatenschap naar de wettelijke erfgenamen: de kinderen, ouders of broers en zussen van de overledene. Jij valt dan volledig buiten de boot, ook als je al jaren samen woont.
Wie erft er als je niet getrouwd bent?
Het Nederlandse erfrecht werkt met een vaste volgorde van erfgenamen. Die volgorde begint bij kinderen en de echtgenoot of geregistreerd partner. Pas daarna komen ouders, broers en zussen aan de beurt. Omdat een ongetrouwde partner nergens in deze volgorde voorkomt, heb je zonder extra afspraken simpelweg geen aanspraak op de nalatenschap.
Dit geldt ongeacht hoe lang jullie samen zijn. Tien jaar samenwonen geeft je juridisch gezien niet meer rechten dan één jaar samenwonen. De wet kijkt alleen naar de officiële familierechtelijke band, en die ontbreekt bij een ongetrouwd stel.
Hoe regel je wél een erfenis voor je partner niet getrouwd?
De enige manier om je partner erfgenaam te maken, is via een testament. Daarin benoem je hem of haar als erfgenaam, en je bepaalt zelf welk deel van de nalatenschap naar jouw partner gaat. Je kunt dit bij een notaris laten opstellen. Zonder testament blijft je partner juridisch een buitenstaander.
Naast een testament zijn er nog twee veelgebruikte manieren om je partner te beschermen:
- Samenlevingscontract: Hierin kun je bepalen wat er met gemeenschappelijk bezit gebeurt bij overlijden. Het maakt je partner op zichzelf nog geen erfgenaam, maar het regelt wel wie wat krijgt van spullen of geld die jullie samen hadden.
- Begunstiging bij levensverzekering of pensioen: Je kunt je partner aanwijzen als begunstigde bij een overlijdensverzekering of bepaalde pensioenen. Dat geld valt dan buiten de nalatenschap en gaat rechtstreeks naar je partner.
Erfbelasting bij een ongetrouwde partner
Als je partner via een testament toch iets erft, betaalt hij of zij meer erfbelasting dan een gehuwde partner zou doen. De Belastingdienst maakt onderscheid in tarieven en vrijstellingen op basis van de relatie tot de overledene.
Een ongetrouwde partner kan wél gebruik maken van het partnertarief en de partnervrijstelling, maar dan moet je aan een aantal voorwaarden voldoen. Je moet minimaal zes maanden op hetzelfde adres ingeschreven staan, een samenlevingscontract hebben afgesloten via de notaris, en op de peildatum ongehuwd zijn. Voldoe je daar niet aan, dan geldt het hogere tarief dat voor “anderen” geldt, met een veel lagere vrijstelling. Het loont dus om dit goed na te kijken voordat je een testament opstelt, zodat je de erfbelasting zo laag mogelijk houdt.
Wat als jullie samen een huis hebben?
Hebben jullie samen een koophuis, dan is de situatie iets ingewikkelder. Als je partner overlijdt en zijn of haar aandeel in de woning gaat naar de wettelijke erfgenamen (bijvoorbeeld de kinderen of ouders), dan kunnen die erfgenamen in theorie hun deel opeisen. Dat kan betekenen dat jij gedwongen wordt het huis te verkopen, ook al woon je er zelf nog in.
Een testament lost dit op. Daarin kun je vastleggen dat jij het recht hebt om in de woning te blijven wonen, of dat je het aandeel van je partner mag overnemen tegen een vastgestelde prijs. Dit soort afspraken heet een verblijvensbeding of een optierecht, en die kun je laten opnemen in een samenlevingscontract of testament.
Wat kost een testament bij de notaris?
De kosten van een testament variëren per notaris en per complexiteit. Een eenvoudig testament kost naar schatting rond de 150 tot 400 euro per persoon in 2026. Willen jullie allebei een testament laten opstellen, dan betaal je dus voor twee aktes, al geven veel notarissen korting als je ze tegelijk laat opmaken. Sommige notarissen bieden een combinatiepakket aan samen met een samenlevingscontract.
Het is verstandig om dit niet te lang uit te stellen. Overlijdt je partner onverwacht zonder dat er een testament is, dan kun je daar niets meer aan veranderen. Een testament opstellen duurt niet lang en biedt direct zekerheid.
Kort samengevat: als je niet getrouwd bent met je partner en niets hebt geregeld, erft jouw partner niets. Een testament is de meest directe oplossing, eventueel aangevuld met een samenlevingscontract. Laat je door een notaris adviseren over wat in jouw situatie het beste past, zodat je partner straks niet voor verrassingen komt te staan.
