Een erfenis opeisen betekent dat je als erfgenaam actief aanspraak maakt op wat je toekomt. Dat klinkt eenvoudiger dan het is, want in de meeste gevallen kun je je deel van de erfenis niet zomaar direct opvragen. Wanneer je recht hebt en hoe je dat recht verzilvert, hangt af van je positie als erfgenaam en de situatie binnen de nalatenschap.
Wanneer kun je een erfenis opeisen?
Als erfgenaam heb je in principe recht op je deel van de nalatenschap zodra de erflater is overleden en de erfenis is verdeeld. Maar dat betekent niet altijd dat je het geld of de bezittingen meteen in handen krijgt. Bij een testament met een langstlevendetestament of een wettelijke verdeling geldt dat de langstlevende ouder of partner de erfenis beheert en de kinderen hun kindsdeel voorlopig niet kunnen opvragen.
Pas op het moment dat ook de langstlevende ouder of stiefouder overlijdt, wordt het kindsdeel opeisbaar. Tot die tijd bestaat je vordering op papier wel, maar kun je er niet over beschikken. Het bedrag staat als het ware als schuld geregistreerd bij de langstlevende ouder en wordt dan pas uitbetaald. Op die vordering loopt wel een wettelijke rente, zodat je deel in de tussentijd in waarde toeneemt.
Uitzonderingen: eerder een erfenis opeisen
Er zijn situaties waarin je je kindsdeel eerder kunt opeisen, dus al vóór het overlijden van de langstlevende. Die uitzonderingen zijn vastgelegd in de wet en gelden in de volgende gevallen:
- De langstlevende ouder of stiefouder gaat failliet.
- De langstlevende hertrouwt zonder huwelijkse voorwaarden (in sommige gevallen).
- Er is een testament dat eerder opeisbaarheid toestaat.
- De rechter bepaalt dat opeising eerder is toegestaan.
Deze uitzonderingen zijn er om te voorkomen dat jouw erfdeel verloren gaat door nieuwe schulden of een nieuw huwelijk van de langstlevende. Let op: of een uitzondering van toepassing is, moet je zorgvuldig laten beoordelen. Ga niet op eigen houtje eisen stellen zonder dit te verifiëren, want een onjuiste claim kan de verhoudingen binnen de familie ernstig schaden en juridische kosten met zich meebrengen.
Je kindsdeel opeisen in de praktijk
Wil je je kindsdeel opeisen na het overlijden van de laatste ouder? Dan zijn dit de stappen die je doorloopt:
- Stel vast wat je toekomt. Laat de nalatenschap in kaart brengen door een notaris. Die berekent de omvang van de erfenis en jouw aandeel daarin, inclusief de opgebouwde rente over je vordering.
- Controleer het testament. Heeft de overledene een testament laten opmaken? Dan staat daarin wie welk deel krijgt. Zonder testament geldt het wettelijk erfrecht, waarbij kinderen en de partner doorgaans de eerste erfgenamen zijn.
- Dien je aanspraak in. Maak schriftelijk duidelijk dat je aanspraak maakt op je erfdeel. Bij een notariële afwikkeling verloopt dit via de notaris; bij een onderhandse verdeling maak je de afspraken met de andere erfgenamen.
- Wacht op de vereffening. Voordat erfgenamen uitbetaald worden, moeten de schulden van de nalatenschap worden voldaan. Pas daarna vindt de verdeling onder de erfgenamen plaats.
Wat als een erfgenaam niet meewerkt?
Het komt voor dat één of meerdere erfgenamen de afwikkeling traineren of weigeren mee te werken. In dat geval kun je via de rechter afdwingen dat de nalatenschap wordt verdeeld. Je vraagt dan om een zogenoemde verdeling in rechte. Een advocaat of notaris kan je daarbij begeleiden. Dit traject kost tijd en geld, maar is soms de enige optie als de andere partij dwarsligt.
Sommige erfgenamen schakelen ook een mediator in om conflicten over de erfenis buiten de rechtbank op te lossen. Dat is goedkoper en minder belastend voor de familierelaties, maar vereist wel dat alle partijen bereid zijn om mee te werken aan een gesprek.
Verjaringstermijn: te lang wachten is een risico
Een erfenis opeisen is niet onbeperkt in de tijd mogelijk. Vorderingen op een nalatenschap verjaren na twintig jaar. Dat klinkt als een ruime termijn, maar bij complexe nalatenschappen of familiaire conflicten kan de tijd ongemerkt verstrijken. Zorg er daarom voor dat je je aanspraak tijdig vastlegt en zo nodig schriftelijk stuiten als je (nog) niet tot verdeling kunt komen.
Wil je jouw erfdeel opeisen, zorg dan dat je de situatie goed in kaart hebt gebracht, de juiste documenten verzamelt en tijdig actie onderneemt. Een notaris is hierbij je meest logische eerste aanspreekpunt, zeker als er een testament in het spel is of als de verhoudingen tussen erfgenamen gespannen zijn.
