Als een ouder overlijdt, heb je als kind altijd recht op een deel van de erfenis. Hoe groot dat deel is en wanneer je het krijgt, hangt af van of er een testament is en of de overledene een partner achterlaat. In de meeste gevallen krijg je als kind niet meteen geld of spullen uitbetaald, maar een vordering op de langstlevende ouder.
Wettelijke verdeling: wat krijgt een kind bij overlijden van een ouder?
Heeft je ouder geen testament gemaakt, dan geldt de wettelijke verdeling. Die regelt dat alle kinderen en de langstlevende partner elk een gelijk deel erven. Stel dat iemand overlijdt met een partner en twee kinderen: dan zijn er drie erfgenamen, en ieder heeft recht op een derde van de erfenis.
Maar let op: het kind krijgt dat deel niet meteen in handen. Volgens de wettelijke verdeling (vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek) gaat alles automatisch naar de langstlevende ouder. Jouw erfdeel wordt omgezet in een geldvordering op die ouder. Je krijgt die vordering pas écht uitbetaald als de langstlevende ouder ook overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering terechtkomt. De Rijksoverheid bevestigt dit: kinderen krijgen pas na het overlijden van de langstlevende ouder spullen of geld uit de erfenis.
Is er een testament? Dan kunnen de regels anders zijn
Had je ouder een testament, dan kan daarin een andere verdeling staan. Je ouder kon bijvoorbeeld iemand anders als erfgenaam aanwijzen, of het erfdeel van kinderen beperken. Toch beschermt de wet je als kind altijd met de zogeheten legitieme portie.
De legitieme portie is het minimumdeel waarop jij als kind wettelijk recht hebt, ook als het testament je minder of niets geeft. Dit is de helft van je wettelijk erfdeel. Concreet: stel je bent één van twee kinderen en er is geen partner, dan heb je wettelijk recht op de helft van de erfenis. Je legitieme portie is dan een kwart. Ben je in het testament volledig onterfd, dan kun je alsnog aanspraak maken op dat kwart.
Let op: de legitieme portie geeft je alleen recht op geld, niet op specifieke spullen of de woning. Je kunt dus niet afdwingen dat je een bepaald sieraad of een stuk land krijgt; alleen een geldsbedrag dat overeenkomt met jouw minimumaandeel.
Rekenvoorbeeld: hoe werkt de verdeling in de praktijk?
Stel: je vader overlijdt. Hij was getrouwd en had twee kinderen. De erfenis is 300.000 euro waard. Er is geen testament.
- Drie erfgenamen: moeder, kind 1, kind 2.
- Elk erfdeel: 100.000 euro (een derde).
- Moeder krijgt automatisch alle bezittingen (woning, bankrekeningen, inboedel).
- Jij als kind hebt een vordering van 100.000 euro op je moeder.
- Die vordering is opeisbaar als je moeder overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering belandt.
In de meeste gevallen merk je dus pas later iets van je erfdeel. Dat kan soms tientallen jaren duren.
Minderjarig kind en erfenis: zijn er extra regels?
Als je minderjarig bent op het moment dat een ouder overlijdt, verandert er inhoudelijk weinig aan je erfdeel. Wel gelden er extra regels rondom het beheer. De langstlevende ouder of een voogd beheert jouw erfdeel totdat je 18 jaar bent. In sommige gevallen is toestemming van de kantonrechter nodig voor bepaalde beslissingen over de erfenis, bijvoorbeeld bij grote bedragen of de verkoop van een woning die (deels) aan jou toebehoort.
Wanneer kun je de vordering wél eerder opeisen?
Normaal gesproken wacht je als kind tot de langstlevende ouder overlijdt. Maar er zijn situaties waarin je de vordering eerder kunt opeisen:
- De langstlevende ouder gaat failliet.
- De langstlevende ouder komt in de schuldsanering (WSNP) terecht.
- Dit is uitdrukkelijk zo afgesproken in een testament of samenlevingscontract.
In de praktijk wordt de vordering in verreweg de meeste gevallen pas afgewikkeld bij het overlijden van de langstlevende ouder.
Erfbelasting: wat betaal je als kind?
Als kind betaal je erfbelasting over wat je erft, maar je hebt een vrijstelling. De hoogte van die vrijstelling wordt jaarlijks aangepast. Voor 2025 bedraagt de vrijstelling voor kinderen naar schatting rond de 23.000 euro. Over het bedrag daarboven betaal je belasting, met een tarief van 10% tot een bepaalde grens en 20% daarboven. De exacte grenzen en tarieven staan op de website van de Belastingdienst.
Heb je een vordering op de langstlevende ouder (zoals bij de wettelijke verdeling), dan betaal je al erfbelasting op het moment van overlijden van de eerste ouder, ook al zie je het geld dan nog niet. Dit kan voor jongere kinderen soms praktisch lastig zijn.
Praktische stappen als een ouder overlijdt
- Vraag na of er een testament is bij het Centraal Testamenten Register (CTR).
- Laat de nalatenschap beschrijven door een notaris, zodat duidelijk is wat er te verdelen valt.
- Beslis of je de erfenis aanvaardt (eventueel beneficiair, zodat je niet opdraait voor schulden) of verwerpt.
- Doe aangifte erfbelasting bij de Belastingdienst, ook als je vordering nog niet uitbetaald is.
Het erfrecht bij overlijden van een ouder is in de basis overzichtelijk: als kind heb je altijd recht op een deel, maar of en wanneer je het in handen krijgt hangt af van de situatie. Bij twijfel, en zeker als er een testament is of als de verhoudingen in de familie ingewikkeld liggen, is advies van een notaris verstandig.
