Als je overlijdt en je kind is nog minderjarig, gaat de erfenis automatisch naar je kind, maar het beheer over dat geld komt bij de gezaghebbende ouder te liggen. Bij gescheiden ouders betekent dat concreet: jouw ex-partner kan het geld beheren dat jij aan jullie kind nalaat. Dat is lang niet altijd wat je wilt, en gelukkig kun je dit bij leven regelen via een testament.
Dit artikel legt precies uit hoe dat zit: wat de wet zegt, wat je kunt vastleggen en wanneer je actie moet ondernemen.
Wat de wet zegt over erfenis en minderjarige kinderen bij gescheiden ouders
In Nederland kunnen kinderen op elke leeftijd erven. Een minderjarig kind kan echter niet zelf over zijn geld beschikken. De wet bepaalt dat de gezaghebbende ouder het vermogen van een minderjarig kind beheert. Bij gezamenlijk gezag doen beide ouders dit samen. Overlijdt jij als één van de twee ouders, dan blijft jouw ex-partner (als de andere gezaghebbende ouder) in de meeste gevallen het vermogen van jullie kind beheren.
Heb je geen testament, dan geldt de wettelijke verdeling. Je kind krijgt een vordering op de langstlevende ouder ter waarde van zijn of haar erfdeel. Die vordering is pas opeisbaar als die ouder ook overlijdt, of in bepaalde andere situaties. Tot die tijd zit het geld als het ware “bevroren” in de boedel, maar beheert jouw ex-partner feitelijk de situatie.
Het risico: jouw ex beheert de erfenis van jouw kind
Stel: je overlijdt en laat 80.000 euro na. Je hebt twee kinderen, dus elk kind erft in principe 40.000 euro. Als jouw ex-partner het gezag heeft, is hij of zij degene die bepaalt hoe dat geld wordt bewaard en beheerd totdat het kind 18 wordt. Je ex mag het geld niet zomaar voor zichzelf gebruiken, maar heeft wel veel invloed over hoe ermee wordt omgegaan. Dat kan voor spanningen zorgen, zeker als de verstandhouding slecht is.
Wil je niet dat dit gebeurt, dan is een testament de aangewezen weg. Zonder testament heb je hier geen enkele invloed op.
Zo regel je het via een testament
In een testament kun je vastleggen dat het beheer over de erfenis van jouw minderjarige kind niet bij jouw ex-partner terechtkomt. De meestgebruikte opties zijn:
- Een bewindvoerder aanstellen. Je wijst in je testament een bewindvoerder aan, bijvoorbeeld een broer, zus of goede vriend. Deze persoon beheert het vermogen van je kind totdat het kind een bepaalde leeftijd bereikt, bijvoorbeeld 18, 21 of 25 jaar. Jouw ex-partner staat hier volledig buiten.
- Een testamentaire voogd benoemen. Als je alleen het gezag hebt (eenhoofdig gezag), kun je via je testament een voogd aanwijzen die na jouw overlijden voor je kind zorgt en het vermogen beheert.
- Een bewind combineren met een uitsluitingsclausule. Je kunt vastleggen dat de erfenis alleen voor je kind is en niet in een eventuele gemeenschap van goederen van jouw ex-partner valt.
Het aanstellen van een bewindvoerder is de meest directe manier om te voorkomen dat jouw ex-partner het geld beheert. De bewindvoerder legt verantwoording af aan de kantonrechter, wat extra controle biedt.
Tot welke leeftijd geldt dit?
Zodra je kind 18 jaar wordt, is het meerderjarig en beschikt het zelf over zijn of haar vermogen. Tot die tijd is er altijd iemand nodig die het beheer voert. Via een testament bepaal jij wie dat is. Wil je dat het beheer langer duurt, bijvoorbeeld omdat je kind op zijn 18e naar jouw idee nog niet verantwoord met een groot bedrag kan omgaan, dan kun je het bewind in je testament verlengen tot bijvoorbeeld 21 of 25 jaar.
Wanneer heeft de kantonrechter een rol?
Zelfs als jouw ex-partner het beheer voert zonder dat er een bewindvoerder is aangesteld, is er enige controle. Bij grotere bedragen of bepaalde transacties (zoals de verkoop van onroerend goed dat aan het kind toebehoort) heeft de gezaghebbende ouder toestemming nodig van de kantonrechter. Maar die controle is beperkt. Het is geen actieve bewaking van het dagelijks beheer. Juist daarom is een testament met een bewindvoerder zo waardevol: het legt de verantwoordelijkheid bij iemand die jij hebt uitgekozen.
Wat als je geen testament hebt gemaakt?
Zonder testament geldt het wettelijk erfrecht. Je kind erft automatisch, maar jouw ex-partner beheert dat vermogen tot het kind 18 jaar is. Je hebt dan geen enkele mogelijkheid meer om iemand anders aan te wijzen of voorwaarden te stellen. Dit is precies waarom een notaris altijd aanraadt om na een scheiding je testament opnieuw op te stellen of aan te passen.
Een testament laten opmaken kost geld, maar het bedrag is relatief beperkt in vergelijking met wat er op het spel staat. Heb je minderjarige kinderen en ben je gescheiden, dan is een actueel testament geen luxe maar een concrete bescherming voor je kinderen en voor jouw nalatenschap. Neem contact op met een notaris om de opties te bespreken die passen bij jouw situatie.
