Als je bijstand ontvangt en een erfenis krijgt, moet je die bijstand (deels) terugbetalen. Zodra de erfenis wordt uitbetaald, vordert de gemeente de verleende bijstand terug, en wel vanaf de datum van overlijden van de erflater. Dat kan om een aanzienlijk bedrag gaan, zeker als de nalatenschap pas later wordt afgewikkeld.
Hieronder lees je precies hoe dit werkt, wat de gemeente wel en niet mag terugvorderen, en waar je op moet letten als je bijstand ontvangt en weet dat er een erfenis aankomt.
Waarom je bijstand terugbetaalt bij een erfenis
Bijstand is bedoeld voor mensen die zelf niet in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Heb je vermogen, dan kom je er in principe niet voor in aanmerking. Een erfenis geldt als vermogen. De redenering van de gemeente is daarom eenvoudig: als jij op de datum van overlijden al recht had op die erfenis, had je dat geld (in theorie) al eerder beschikbaar. De bijstand die je in die periode hebt ontvangen, is dan eigenlijk onterecht betaald of had niet nodig geweest als het vermogen eerder bekend was.
Dat betekent dat de terugvordering niet begint op het moment dat je het geld daadwerkelijk op je rekening krijgt, maar teruggaat tot de datum van overlijden van de erflater. Het kan dus voorkomen dat je meerdere maanden of zelfs een jaar aan bijstand moet terugbetalen, terwijl je dat geld gewoon al hebt uitgegeven.
Hoe hoog is de terugvordering van bijstand bij erfenis?
De gemeente vordert de bijstand terug die je hebt ontvangen vanaf de datum van overlijden, maar alleen voor zover de erfenis daarvoor toereikend is. De terugvordering is dus nooit hoger dan het bedrag dat je daadwerkelijk erft. Ontvang je een erfenis van 8.000 euro, maar heb je in de tussenliggende periode 10.000 euro aan bijstand ontvangen? Dan vordert de gemeente maximaal 8.000 euro terug.
Daarbij houdt de gemeente ook rekening met de geldende vermogensvrijstelling. Iedere bijstandsgerechtigde mag een klein bedrag aan eigen vermogen houden zonder dat dit consequenties heeft. Naar schatting lag die vrijstelling in 2026 voor een alleenstaande rond de 7.605 euro en voor gehuwden of samenwonenden rond de 15.210 euro (gebaseerd op de gebruikelijke indexering). Het deel van de erfenis boven deze grens wordt als relevant vermogen gezien.
Bijstand terugbetalen bij erfenis: de praktijk stap voor stap
- Melding doen. Je bent verplicht de erfenis direct te melden bij de gemeente, zodra je weet dat je iets erft. Doe je dit niet, dan riskeer je een boete of maatregel naast de terugvordering.
- Gemeente stelt de hoogte vast. De gemeente berekent hoeveel bijstand je hebt ontvangen vanaf de datum van overlijden en vergelijkt dat met de hoogte van de erfenis.
- Terugvorderingsbesluit. Je ontvangt een officieel besluit met het terug te betalen bedrag. Hier staat ook een termijn in waarbinnen je moet betalen.
- Bezwaar mogelijk. Ben je het niet eens met de berekening? Je kunt bezwaar maken bij de gemeente. Doe dit binnen de termijn die in het besluit staat, meestal zes weken.
- Betalingsregeling. Kun je het bedrag niet in één keer terugbetalen, vraag dan om een betalingsregeling. Gemeenten zijn in de meeste gevallen bereid hierover afspraken te maken.
Wat als de erfenis nog niet is uitgekeerd?
Een nalatenschap kan lang in behandeling zijn, soms door een ingewikkelde boedel, schulden van de overledene of een lopende erfenisruzie. Zolang de erfenis nog niet is uitgekeerd, heb je het geld nog niet echt in handen. Toch loop je het risico dat de gemeente de bijstand opschort of stopzet zodra het overlijden bekend is, omdat er een redelijk vermoeden bestaat dat je binnenkort vermogen ontvangt.
Wil je voorkomen dat je in financiële problemen komt in de periode tussen het overlijden en de daadwerkelijke uitkering van de erfenis, dan is het slim om de gemeente proactief te informeren en te vragen hoe zij hiermee omgaan. Sommige gemeenten hanteren een soepeler beleid dan andere.
Kun je de erfenis weigeren om terugbetaling te vermijden?
Technisch gezien kun je een erfenis verwerpen bij de notaris. Doe je dat, dan heb je er juridisch nooit aanspraak op gemaakt. In theorie zou de gemeente dan ook niets kunnen terugvorderen. In de praktijk kijkt de gemeente echter kritisch naar erfenisverwerping door bijstandsgerechtigden. Als de gemeente vaststelt dat je de nalatenschap bewust hebt verworpen om terugvordering te omzeilen, kan zij dit aanmerken als het opzettelijk verminderen van vermogen. Dat kan leiden tot een maatregel of zelfs een aanvullende terugvordering. Verwerpen is dus niet zonder risico en verdient altijd juridisch advies van tevoren.
Bij twijfel over wat je moet doen als bijstandsgerechtigde met een erfenis in het vooruitzicht, is het verstandig contact op te nemen met de gemeente of een sociaal raadsman in jouw gemeente. Zo voorkom je verrassingen achteraf en weet je precies waar je aan toe bent.
