Een erfenis bij leven betekent dat je al tijdens je leven vermogen, geld of bezittingen overdraagt aan je kinderen of andere erfgenamen, in plaats van te wachten tot je overlijdt. Juridisch gezien bestaat de term “erfenis bij leven” niet: je schenkt of verkoopt. Maar in de praktijk bereik je hiermee hetzelfde als een erfenis, alleen eerder. Dat heeft voordelen, maar ook valkuilen die je goed moet kennen voordat je iets regelt.
Schenken of verkopen: het verschil
Wil je vermogen bij leven overdragen, dan heb je in principe twee opties: schenken of verkopen. Bij schenken geef je iets weg zonder dat de ontvanger er iets voor terugbetaalt. Bij verkopen draag je eigendom over in ruil voor een geldbedrag, soms ver onder de marktwaarde. Beide wegen hebben andere fiscale en juridische gevolgen.
De meest gebruikte vorm is schenking. Daarmee kun je jaarlijks een bepaald bedrag belastingvrij aan je kinderen geven. Naar schatting lag de jaarlijkse vrijstelling voor ouders aan kinderen in 2026 rond de 6.000 euro per kind (controleer het actuele bedrag via de Belastingdienst, want dit bedrag wordt jaarlijks aangepast). Wat je boven die vrijstelling schenkt, betaalt de ontvanger schenkbelasting over.
Erfenis bij leven via een eenmalige verhoogde vrijstelling
Naast de jaarlijkse vrijstelling bestond er lange tijd een eenmalig verhoogde vrijstelling voor kinderen tussen de 18 en 40 jaar. De bekendste was de zogenoemde “jubelton”: een grote belastingvrije schenking voor de aankoop van een eigen woning. Deze regeling is inmiddels afgeschaft. Controleer via de Belastingdienst welke eenmalige verhoogde vrijstellingen in jouw situatie nog gelden, want de regels veranderen regelmatig.
Er is nog steeds een eenmalig verhoogde vrijstelling mogelijk voor een studie of een eigen woning, maar de bedragen en voorwaarden zijn aan verandering onderhevig. Een notaris of fiscaal adviseur kan je precies vertellen wat in jouw geval van toepassing is.
Het huis overdragen bij leven
Een huis overdragen aan een kind bij leven is de meest ingrijpende vorm van een erfenis bij leven. Dat kan via schenking of via verkoop, en soms via een combinatie van beide (bijvoorbeeld: je “verkoopt” het huis aan je kind, maar scheldt een deel van de koopsom kwijt als schenking).
Fiscaal zijn er twee grote aandachtspunten. Ten eerste betaalt je kind schenkbelasting over de waarde van de schenking die boven de vrijstelling uitkomt. Ten tweede is er overdrachtsbelasting verschuldigd als het huis wordt overgedragen. Kinderen betalen in 2026 naar verwachting 2% overdrachtsbelasting als ze het huis zelf gaan bewonen. Woon jij zelf nog in het huis na de overdracht, dan kunnen er extra fiscale consequenties zijn, bijvoorbeeld via het eigenwoningforfait of regels rond “bloot eigendom” en “vruchtgebruik”.
Let ook op de hypotheek. Als er nog een hypotheek op het huis rust, moet de bank toestemming geven voor de overdracht. Je kind moet de hypotheek kunnen overnemen of herfinancieren. Dit is een praktische hobbel die mensen vaak onderschatten.
Wanneer is een erfenis bij leven slim?
Een erfenis bij leven kan slim zijn als je verwacht dat je vermogen in de toekomst nog groeit en je erfbelasting wilt beperken. Door nu al te schenken, betaal je schenkbelasting over de huidige waarde. Bij overlijden later zou die waarde hoger kunnen liggen en betalen erfgenamen meer erfbelasting. Bovendien geniet je ervan dat je ziet hoe jouw kinderen of kleinkinderen iets aan het geld hebben.
Toch is het niet altijd verstandig. Houd rekening met deze situaties waarin je beter kunt wachten:
- Je hebt het geld of de woning zelf nog nodig voor je eigen levensonderhoud of zorg.
- Je relatie met de ontvanger is onzeker of je weet niet of diegene verstandig met geld omgaat.
- De ontvanger heeft schulden: een schenking kan dan door schuldeisers worden opgeëist.
- Je hebt meerdere kinderen en wil ongelijkheid of familieruzie voorkomen.
Schenkbelasting: wat betaalt de ontvanger?
Over het deel van de schenking dat boven de vrijstelling uitkomt, betaalt de ontvanger schenkbelasting. Voor kinderen gelden lagere tarieven dan voor anderen. Naar schatting gold in 2026 een tarief van 10% over de eerste schijf en 20% over het meerdere, maar raadpleeg de actuele tarieven via de Belastingdienst. Voor kleinkinderen en anderen liggen de tarieven hoger.
Schenkbelasting betaalt de ontvanger, niet de schenker. Maar in de praktijk betaalt de schenker dit vaak alsnog, omdat hij de schenking dan verhoogt om de belasting te dekken. Dat heet “vrij van recht schenken” en zorgt er wel voor dat de schenking zelf weer groter wordt, en dus ook de belastinggrondslag. Een notaris kan uitrekenen wat in jouw situatie voordeliger is.
De rol van de notaris
Kleine geldbedragen kun je schenken zonder notaris. Maar zodra je een huis overdraagt, grote bedragen schenkt of wilt vastleggen dat een schenking later wordt verrekend met de erfenis (inbreng), is een notaris verplicht of sterk aan te raden. De notaris kan ook een schenkingsakte opstellen met aanvullende voorwaarden, zoals een uitsluitingsclausule. Die clausule zorgt ervoor dat de schenking niet in een gemeenschap van goederen valt als je kind gaat scheiden.
Wil je dit goed aanpakken, bespreek het dan eerst met een notaris of fiscaal adviseur. De regels rond erfenis bij leven zijn complex, veranderen regelmatig en hangen sterk af van je persoonlijke situatie. Een goede voorbereiding voorkomt dat je achteraf meer belasting betaalt dan nodig of familieconflicten veroorzaakt die je niet had voorzien.
