De rijksoverheid stelt duidelijke regels vast over hoe je omgaat met een erfenis na het overlijden van een naaste. Je hebt drie opties: de erfenis aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Welke keuze je maakt, heeft grote financiële gevolgen, dus het is slim om te weten wat elke optie inhoudt voordat je iets doet.
Drie keuzes bij een erfenis volgens de rijksoverheid
Als erfgenaam heb je altijd het recht om zelf te bepalen wat je met een nalatenschap doet. De rijksoverheid onderscheidt drie mogelijkheden:
- Zuiver aanvaarden: je accepteert de erfenis volledig, inclusief eventuele schulden. Als de schulden groter zijn dan de bezittingen, betaal je het verschil uit eigen zak.
- Beneficiair aanvaarden: je aanvaardt de erfenis onder voorbehoud. Je erft dan alleen als er na betaling van de schulden nog iets overblijft. Dit is de veiligste optie als je niet zeker weet of er schulden zijn.
- Verwerpen: je wijst de erfenis volledig af. Je krijgt niets, maar bent ook nergens voor aansprakelijk.
Heb je niets gedaan en gedraag je je als erfgenaam, bijvoorbeeld door spullen weg te geven of bankrekeningen te regelen, dan kan een rechter oordelen dat je de erfenis zuiver hebt aanvaard. Wacht dus niet te lang met een bewuste keuze.
Hoe je een erfenis officieel aanvaardt of verwerpt
Beneficiair aanvaarden en verwerpen doe je altijd via de rechtbank. Je legt een verklaring af bij de griffie van de rechtbank in het arrondissement waar de overledene woonde. Dat kost een klein bedrag aan griffiekosten. Zuiver aanvaarden hoef je niet officieel te regelen: als je niets doet of al als erfgenaam handelt, geldt dat automatisch als zuivere aanvaarding.
Na een beneficiaire aanvaarding volgt een zogenoemde vereffening. Daarbij worden eerst alle schulden van de nalatenschap betaald, daarna pas wordt de rest verdeeld onder de erfgenamen. Dit kan enige tijd duren, zeker als de boedel ingewikkeld is.
Termijn: hoe lang heb je de tijd?
Er is geen vaste wettelijke termijn om een keuze te maken. Een schuldeiser van de nalatenschap kan de rechter vragen om jou een termijn op te leggen. Na die termijn word je geacht de erfenis zuiver te hebben aanvaard. Wil je verwerpen of beneficiair aanvaarden, doe dit dan zo snel mogelijk na het overlijden, en zeker voordat je enige handeling verricht met de nalatenschap.
Belasting over een erfenis
Wie erft, krijgt mogelijk te maken met erfbelasting. De Belastingdienst heft erfbelasting op de waarde van wat je erft, min de vrijstelling die voor jou geldt. De hoogte van de vrijstelling hangt af van je relatie tot de overledene:
- Partners en fiscale partners hebben een hoge vrijstelling (naar schatting rond 800.000 euro in 2026, maar controleer dit bij de Belastingdienst voor het exacte bedrag).
- Kinderen en kleinkinderen hebben een lagere vrijstelling.
- Verdere familie en derden hebben de laagste vrijstelling en betalen vaak een hoger tarief.
Over het bedrag boven de vrijstelling betaal je erfbelasting. Het tarief stijgt naarmate je verder van de overledene afstaat en naarmate het bedrag hoger is. De aangifte erfbelasting dien je in via de Belastingdienst, meestal binnen acht maanden na het overlijden.
Veelgemaakte fouten bij een erfenis
Een veelgemaakte fout is dat erfgenamen alvast spullen uit de woning halen of rekeningen regelen zonder na te denken over de gevolgen. Daarmee aanvaard je de erfenis impliciet zuiver, ook als er achteraf schulden blijken te zijn. Een andere valkuil: het testament niet (snel genoeg) opvragen. Via het Centraal Testamentenregister kun je controleren of er een testament is geregistreerd. Dat is een logische eerste stap na een overlijden.
Twijfel je over wat verstandig is in jouw situatie? Raadpleeg dan een notaris. Die kan de nalatenschap beoordelen, schulden in kaart brengen en je adviseren welke keuze het meest verstandig is. De rijksoverheid raadt dit zeker aan bij ingewikkelde of onduidelijke nalatenschappen.
