Bij een erfenis krijgt de langstlevende echtgenoot of geregistreerde partner automatisch alle bezittingen en schulden van de overledene. Dit heet de wettelijke verdeling en geldt als er geen testament is opgesteld. De kinderen erven ook, maar zij ontvangen hun deel pas als de langstlevende ook overlijdt. Zo is de langstlevende meteen goed beschermd, zonder dat er ingewikkelde stappen nodig zijn.
Hoe werkt de wettelijke verdeling bij de erfenis van de langstlevende?
Zonder testament regelt de wet automatisch wie wat krijgt. De langstlevende partner krijgt alle bezittingen: het huis, de bankrekeningen, de auto en alle andere eigendommen. De schulden gaan ook over. De kinderen krijgen een zogenaamd erfdeel op papier: een vordering op de langstlevende ouder. Ze zien dat geld pas als de langstlevende overlijdt of failliet gaat.
Stel: een echtpaar heeft samen een huis van 400.000 euro, spaargeld van 80.000 euro en geen schulden. Ze hebben twee kinderen. De totale nalatenschap is 480.000 euro. Elk kind heeft recht op een derde deel (160.000 euro), maar dat bedrag staat alleen als vordering geregistreerd. De langstlevende ouder beheert en gebruikt alles gewoon door. De kinderen kunnen hun vordering pas opeisen na het overlijden van de langstlevende.
Rente over de vordering van de kinderen
Over de vordering van de kinderen wordt rente berekend. Dat klinkt technisch, maar het heeft praktische gevolgen. Als de langstlevende lang leeft en het vermogen groeit, krijgen de kinderen bij overlijden hun oorspronkelijke vordering plus opgebouwde rente. Het rentepercentage wordt in principe vastgesteld op het moment van het eerste overlijden. Let op: dit kan later een flink bedrag zijn waar erfbelasting over betaald moet worden.
Wat als er wel een testament is?
Met een testament kun je afwijken van de wettelijke verdeling. Populaire keuzes zijn het ouderlijke boedelverdeling-testament of een testament waarbij de langstlevende juist meer of minder krijgt. Je kunt ook vastleggen dat de kinderen hun vordering eerder mogen opeisen, bijvoorbeeld als de langstlevende hertrouwt. Zonder zo’n clausule kunnen kinderen hun deel niet eerder opeisen dan na overlijden.
Een testament biedt ook de mogelijkheid om de erfbelasting te beperken. Zo kun je gebruik maken van de vrijstellingen die voor partners en kinderen gelden. De Belastingdienst hanteert hierbij drempelbedragen; een notaris kan uitrekenen wat voor jouw situatie het meest gunstig uitpakt.
Erfbelasting voor de langstlevende
De langstlevende echtgenoot of geregistreerde partner heeft recht op een hoge vrijstelling voor de erfbelasting. In 2024 bedroeg deze vrijstelling ruim 795.000 euro. Over het deel boven die vrijstelling betaal je erfbelasting. Kinderen hebben een eigen, lagere vrijstelling (in 2024 circa 22.918 euro per kind). Zij betalen pas erfbelasting als de langstlevende overlijdt en zij hun vordering daadwerkelijk ontvangen.
Omdat de wettelijke verdeling de bezittingen bij de langstlevende legt, kan de erfbelasting voor kinderen bij het tweede overlijden flink oplopen, zeker als het vermogen in de tussentijd is gegroeid. Dit is een veelgemaakte valkuil: mensen gaan ervan uit dat alles goed geregeld is, maar verzuimen na te denken over wat de kinderen later moeten betalen.
Geregistreerd partnerschap en samenwoners
Een geregistreerd partnerschap werkt voor het erfrecht vrijwel hetzelfde als een huwelijk. De langstlevende geregistreerde partner valt ook onder de wettelijke verdeling en heeft recht op dezelfde vrijstelling voor de erfbelasting.
Samenwoners zonder geregistreerd partnerschap of huwelijk vallen hier buiten. Zij erven niet automatisch van elkaar. Wil je als samenwoner toch voor je partner zorgen bij overlijden, dan is een samenlevingscontract en een testament nodig. Zonder die documenten heeft de langstlevende samenwoner geen wettelijk recht op de nalatenschap.
Veelgestelde vragen
Kan de langstlevende het huis gewoon blijven bewonen?
Ja. Omdat de langstlevende alle bezittingen krijgt door de wettelijke verdeling, mag hij of zij gewoon in het huis blijven wonen. De kinderen kunnen dit niet tegenhouden, ook niet als zij een vordering hebben.
Wat als de langstlevende opnieuw trouwt?
Zonder testament kunnen de kinderen hun vordering dan nog steeds niet eerder opeisen. Wil je dat wel regelen, dan moet je dit vastleggen in een testament met een zogenaamd hertrouwclausule. Anders geldt de standaardregel: de kinderen wachten tot het overlijden van de langstlevende.
Moeten kinderen nu al erfbelasting betalen?
Nee, in principe niet. Kinderen betalen erfbelasting pas als de langstlevende overlijdt en zij hun vordering daadwerkelijk ontvangen. De hoogte van de erfbelasting hangt dan af van het bedrag van de vordering plus rente.
Is er iets te regelen om erfbelasting te beperken?
Ja. Via een testament kun je afspraken vastleggen die de erfbelasting voor kinderen verlagen. Denk aan het toekennen van legaten of het aanpassen van de rente over de vordering. Een notaris kan de beste aanpak uitwerken voor jouw situatie.
De wettelijke verdeling beschermt de langstlevende goed, maar brengt ook verplichtingen mee die je niet moet onderschatten. Laat de situatie zeker door een notaris doorrekenen als je vermogen hebt, kinderen uit een eerder huwelijk, of als je samenwoont zonder huwelijk. Kleine keuzes nu kunnen later grote financiële gevolgen hebben voor iedereen die achterblijft.
