Een legaat in een erfenis is een specifieke toewijzing van een goed, geldbedrag of recht aan een bepaalde persoon via een testament. Degene die een legaat ontvangt (de legataris) is geen erfgenaam, maar krijgt wel iets concreets uit de nalatenschap. Denk aan een schilderij, een geldbedrag, een auto of het recht om ergens te wonen.
Het verschil met een erfgenaam is belangrijk. Een erfgenaam erft een deel van de hele nalatenschap, inclusief eventuele schulden. Een legataris krijgt alleen het specifieke goed of bedrag dat in het testament staat, en is in principe niet aansprakelijk voor de schulden van de overledene.
Hoe werkt een legaat in een erfenis precies?
De erflater (de persoon die overlijdt) legt het legaat vast in zijn testament. Daarin staat precies wat de legataris krijgt en wie dat aan hem moet uitkeren. Die uitkering gebeurt niet automatisch: de legataris heeft een vorderingsrecht op de erfgenamen. Dat betekent dat de erfgenamen het legaat moeten uitkeren uit de nalatenschap.
Stel dat iemand in zijn testament vastlegt dat zijn neef zijn oude gitaar en 5.000 euro ontvangt. De neef is dan legataris. De erfgenamen (bijvoorbeeld de kinderen) moeten ervoor zorgen dat de neef de gitaar en het geld daadwerkelijk krijgt. De neef hoeft zelf niets te doen om erfgenaam te worden en deelt niet mee in de rest van de nalatenschap.
Soorten legaten
Een legaat kan veel verschillende vormen aannemen. De meest voorkomende zijn:
- Geldlegaat: de legataris ontvangt een vast bedrag, bijvoorbeeld 10.000 euro.
- Zaaklegaat: een specifiek goed wordt nagelaten, zoals een sieraad, kunstwerk of auto.
- Vruchtgebruiklegaat: de legataris mag een goed gebruiken of de opbrengsten ervan ontvangen, zonder dat hij eigenaar wordt. Een klassiek voorbeeld is het recht om in een woning te blijven wonen.
- Schuldbevrijdingslegaat: de overledene scheldt een schuld kwijt die de legataris bij hem had.
- Aanwaslegate: een legataris krijgt het recht dat de waarde van zijn deel aangroeit als een andere legataris vóór hem overlijdt.
Legaat en erfbelasting: wat betaal je?
Een legataris betaalt erfbelasting over wat hij ontvangt. De hoogte hangt af van de relatie tot de overledene en de waarde van het legaat. De Belastingdienst hanteert vrijstellingen en tarieven die jaarlijks kunnen worden aangepast. Partners en kinderen hebben hogere vrijstellingen dan verre familieleden of niet-verwanten, die ook een hoger belastingtarief betalen.
Concreet: een kind dat een legaat van 20.000 euro ontvangt, valt (naar schatting in 2026) grotendeels of volledig binnen de vrijstelling voor kinderen. Een vriend die hetzelfde bedrag erft als legataris, heeft een veel lagere vrijstelling en betaalt een hoger tarief. Controleer altijd de actuele bedragen via de website van de Belastingdienst, want die worden regelmatig bijgesteld.
Kan een legataris het legaat weigeren?
Ja. Een legataris is nooit verplicht om een legaat te aanvaarden. Zeker als het legaat meer lasten dan voordelen meebrengt, of als het erfbelasting oplevert die de legataris niet wil of kan betalen, kan hij het legaat verwerpen. Dit doet hij door een verklaring af te leggen bij de notaris of door de erfgenamen schriftelijk te laten weten dat hij afziet van het legaat.
Weigert de legataris? Dan valt het legaat terug in de nalatenschap en verdelen de erfgenamen het onderling, tenzij het testament iets anders regelt.
Legaat vastleggen: zo doe je dat
Een legaat moet worden vastgelegd in een notarieel testament. Dat is verplicht: een handgeschreven briefje of een mondelinge afspraak heeft geen juridische kracht. Bij de notaris beschrijf je precies wat je wil nalaten en aan wie. Hoe concreter de omschrijving, hoe minder kans op discussie achteraf.
Let op: een legaat mag niet ten koste gaan van de legitieme portie van kinderen. Kinderen hebben altijd recht op een minimaal deel van de nalatenschap, ongeacht wat het testament zegt. Als een legaat die legitieme portie aantast, kunnen kinderen aanspraak maken op hun wettelijk minimale deel.
Veelgestelde vragen over legaat en erfenis
Wat is het verschil tussen een legaat en een erfenis?
Een erfenis is het geheel van de nalatenschap dat toekomt aan erfgenamen. Een legaat is een specifiek deel daaruit dat via het testament aan een bepaalde persoon gaat, zonder dat die persoon erfgenaam wordt.
Moet een legaat altijd via een notaris?
Ja. Een legaat is alleen geldig als het is vastgelegd in een notarieel testament. Een onderhandse verklaring of mondelinge belofte heeft geen rechtskracht.
Wanneer moet een legaat worden uitbetaald?
In principe zo snel mogelijk na het overlijden, maar de wet stelt geen vaste termijn. Als er geen afspraken zijn, geldt dat de erfgenamen het legaat “op redelijke termijn” moeten uitkeren. Is er sprake van vertraging, dan kan de legataris aanspraak maken op wettelijke rente.
Kan iemand meerdere legaten ontvangen?
Ja, iemand kan in één testament meerdere legaten ontvangen. En één goed kan ook aan meerdere legatarissen tegelijk worden nagelaten, waarbij ze elk een deel krijgen.
Een legaat is een krachtig instrument om iemand buiten de directe erfgenamen iets concreets na te laten. Of het nu gaat om een geldbedrag, een familiestuk of een gebruiksrecht: zorg dat het goed is vastgelegd in een testament en dat de legataris weet wat hij kan verwachten, inclusief de belastingconsequenties.
