Afzien van een erfenis betekent dat je de nalatenschap verwerpt: je weigert deze aan te nemen en hebt daarna geen recht meer op de bezittingen, maar bent ook niet aansprakelijk voor eventuele schulden. Dit heet juridisch “verwerping van de erfenis” en is een bewuste, officiële keuze die je bij de rechtbank moet vastleggen.
Mensen kiezen hier vaker voor dan je misschien denkt, bijvoorbeeld als de erfenis meer schulden dan bezittingen bevat, of als je de erfenis liever doorschuift naar je eigen kinderen. Hieronder lees je precies hoe dat werkt, wat de gevolgen zijn en wanneer het slim is om deze stap te zetten.
Wanneer is afzien van een erfenis verstandig?
Afzien van een erfenis is zinvol als de overledene meer schulden had dan bezittingen. Als erfgenaam ben je in principe aansprakelijk voor die schulden, tenzij je verwerpt of beneficiair aanvaardt. Is de nalatenschap “negatief” (meer schuld dan bezit), dan beschermt verwerping je eigen vermogen volledig.
Een andere veelvoorkomende reden is dat je de erfenis wilt laten vallen aan je kinderen. Als jij verwerpt, schuift jouw deel automatisch door naar de volgende groep erfgenamen. Dat zijn in de meeste gevallen je kinderen, die dan in jouw plaats erven. Dit kan belastingtechnisch voordelig zijn, maar dat hangt sterk af van de concrete situatie.
Soms kiezen mensen ook voor verwerping om familieredenen: ze willen niks met de nalatenschap te maken hebben, of ze willen een andere erfgenaam bevoordelen.
Hoe werkt afzien van een erfenis in de praktijk?
Je kunt een erfenis niet mondeling weigeren. Verwerping moet officieel, en dat doe je bij de griffie van de rechtbank in het arrondissement waar de overledene als laatste woonde. Daar leg je een schriftelijke verklaring af dat je de erfenis verwerpt. Dit hoeft niet via een notaris; je kunt het zelf regelen bij de rechtbank.
De stappen zijn als volgt:
- Ga naar de griffie van de bevoegde rechtbank (meestal in het arrondissement van de overledene).
- Neem een geldig identiteitsbewijs mee.
- Leg de verklaring van verwerping af. Dit wordt vastgelegd in de boedelbeschrijving.
- Ontvang een bevestiging van de rechtbank.
Voor de verwerping betaal je griffiekosten. Die liggen naar schatting rond de 30 tot 50 euro in 2026, maar controleer het actuele bedrag bij de rechtbank zelf.
Termijn: hoe lang heb je de tijd?
Er staat geen wettelijke vaste termijn om een erfenis te verwerpen, maar er is wel een indirecte grens. Als je handelingen verricht die erop wijzen dat je de erfenis aanvaardt, zoals het verkopen van spullen of het opnemen van geld van de rekening van de overledene, dan word je beschouwd als zuiver aanvaard hebbend. Je bent dan aansprakelijk voor alle schulden, ook als de erfenis negatief blijkt.
Wacht je te lang of doe je bepaalde handelingen, dan kun je niet meer verwerpen. Handel dus snel als je twijfelt, en raak niks aan uit de nalatenschap voordat je een beslissing hebt genomen.
Gevolgen van het afzien van een erfenis
Als je verwerpt, treedt je volledig buiten de nalatenschap. Je krijgt niets, maar je betaalt ook niets. Jouw deel gaat automatisch naar de volgende erfgenamen in de wettelijke volgorde, tenzij de overledene daar in een testament anders over heeft bepaald.
Belangrijk om te weten: verwerping werkt voor de volle 100%. Je kunt niet een deel aanvaarden en een deel weigeren. Het is alles of niets.
Heb je kinderen en wil je dat zij in jouw plaats erven, dan is verwerping een manier om dat te bereiken. Maar let op: je kinderen moeten zelf ook de erfenis aanvaarden. Zijn zij minderjarig, dan is toestemming van de kantonrechter vereist, en mogen ze de erfenis alleen beneficiair aanvaarden (niet zuiver).
Verschil met beneficiaire aanvaarding
Verwerping is niet hetzelfde als beneficiaire aanvaarding. Bij beneficiaire aanvaarding accepteer je de erfenis wel, maar alleen voor zover de bezittingen de schulden overstijgen. Je bent dan nooit meer kwijt dan de erfenis waard is. Bij verwerping doe je helemaal afstand en stap je volledig buiten de nalatenschap.
Twijfel je of de erfenis positief of negatief is? Dan is beneficiaire aanvaarding vaak de veiligste keuze, omdat je dan wél mee kunt profiteren als de nalatenschap toch meer waard blijkt dan gedacht.
Wil je zeker weten wat de slimste keuze is in jouw situatie, laat een notaris of juridisch adviseur dan eerst een overzicht maken van alle bezittingen en schulden. Zo maak je een weloverwogen keuze, zonder achteraf voor verrassingen te staan.
