Een erfenis in een trust onderbrengen betekent dat het vermogen niet rechtstreeks naar de erfgenamen gaat, maar via een juridische constructie wordt beheerd door een derde partij (de trustee) ten behoeve van de begunstigden. Dat klinkt ingewikkeld, maar het idee is simpel: de overledene bepaalt via de trust wie wanneer wat krijgt, in plaats van dat erfgenamen het vermogen direct en vrij ontvangen.
In Nederland kennen we geen eigen trustrecht, maar de Belastingdienst behandelt trusts wel op een specifieke manier. Of je nu erfgenaam bent van een buitenlandse trust of overweegt een nalatenschap in een trust onder te brengen, de fiscale en praktische gevolgen zijn behoorlijk concreet en soms verrassend.
Wat is een trust in de context van een erfenis?
Een trust is een juridische structuur waarbij een oprichter (de settlor) vermogen overdraagt aan een trustee. Die trustee beheert dat vermogen niet voor zichzelf, maar voor één of meer begunstigden. Bij een erfenis in een trust heeft de overledene tijdens zijn leven (of via een testament) vastgelegd dat de nalatenschap in een trust terechtkomt in plaats van direct aan de erfgenamen te worden uitgekeerd.
Er zijn twee hoofdvormen die in de praktijk veel voorkomen. Bij een fixed trust (non-discretionary trust) staat vooraf precies vast wie wat krijgt en wanneer. Erfgenaam A krijgt op zijn 25e zijn deel, erfgenaam B ontvangt jaarlijks een bedrag. Bij een discretionary trust heeft de trustee juist de vrijheid om zelf te bepalen aan welke begunstigde hij uitkeert, hoeveel en wanneer. Dat geeft de trustee meer speelruimte, maar ook meer macht.
Waarom een nalatenschap in een trust plaatsen?
Er zijn meerdere praktische redenen waarom iemand zijn erfenis via een trust wil laten verlopen. De bekendste reden is bescherming van vermogen. Stel dat een erfgenaam te jong is, schulden heeft of financieel niet verstandig omgaat met grote bedragen. De trust zorgt er dan voor dat het geld pas vrijkomt onder bepaalde voorwaarden, bijvoorbeeld bij het bereiken van een bepaalde leeftijd of bij een huwelijk.
Een tweede reden is continuïteit bij familiebedrijven. Een trust kan voorkomen dat een bedrijf bij een erfenis wordt opgeknipt of verkocht doordat erfgenamen onderling ruzie krijgen. Het beheer blijft bij de trustee, de opbrengsten gaan naar de begunstigden.
Ook privacy speelt een rol. Een testamentaire vererving is in veel landen openbaar of makkelijker op te vragen. Een trust biedt meer discretie over wie wat erft.
Fiscale behandeling van een erfenis in een trust in Nederland
Nederland erkent trusts via het Haags Trustverdrag, maar kent zelf geen trustrechtelijke wetgeving. De Belastingdienst heeft echter wel duidelijke regels over hoe een trust belast wordt. Het uitgangspunt is dat de Belastingdienst kijkt wie het echte economisch belang heeft bij het vermogen in de trust.
Als de trust als “transparant” wordt aangemerkt, betekent dat de begunstigden fiscaal worden behandeld alsof zij het vermogen rechtstreeks bezitten. Het vermogen telt dan mee in box 3 (vermogensrendementsheffing) van de inkomstenbelasting. Dat kan al gelden zolang de trust bestaat, dus nog voordat er een uitkering plaatsvindt.
Ontvangt een begunstigde daadwerkelijk een uitkering uit de trust als gevolg van overlijden van de settlor, dan kan erfbelasting verschuldigd zijn. De Belastingdienst beoordeelt of de uitkering wordt gezien als een verkrijging krachtens erfrecht. Als dat zo is, gelden de gewone erfbelastingtarieven. Voor partners en kinderen loopt dat in 2024 op van 10% tot 20% over het meerdere boven de vrijstelling. Voor verdere verwanten of derden zijn de tarieven aanmerkelijk hoger, oplopend tot 40%.
Bij een discretionary trust is de fiscale situatie ingewikkelder, omdat niet op voorhand vaststaat wie de begunstigde is. De Belastingdienst kan in zo’n geval het vermogen toch toerekenen aan de persoon die er feitelijk de beschikkingsmacht over heeft of het meest voor de hand liggende economische belang heeft.
Wat zijn de valkuilen bij erfenis in een trust?
De grootste valkuil is dubbele belasting. Als een erfenis in een buitenlandse trust terechtkomt en zowel het buitenland als Nederland belasting wil heffen, kan een erfgenaam dubbel aangeslagen worden. Niet alle landen hebben een belastingverdrag met Nederland dat dit voorkomt.
Een tweede valkuil is dat erfgenamen denken dat zij vrij zijn van Nederlandse belasting omdat het vermogen “in het buitenland zit”. De Belastingdienst kijkt dwars door de truststructuur heen als een begunstigde inwoner van Nederland is. Verblijf of nationaliteit van de trust doet er dan minder toe dan je zou denken.
Tot slot is er het risico van verlies van controle. Wie een erfenis in een discretionary trust onderbrengt, geeft de trustee vergaande bevoegdheden. Als de trustee onbetrouwbaar blijkt of slecht beheert, is het voor begunstigden lastig om in te grijpen. Kies de trustee dan ook zorgvuldig en leg zijn verplichtingen zo concreet mogelijk vast in de trustakte.
Wanneer is een trust voor een erfenis zinvol, en wanneer niet?
Een trust is het meest zinvol bij grote vermogens, internationale situaties of complexe familieomstandigheden. Denk aan een nalatenschap met onroerend goed in meerdere landen, minderjarige erfgenamen of erfgenamen met schulden. De trust biedt dan structuur en bescherming die een gewone testamentaire vererving niet geeft.
Bij een gemiddelde Nederlandse erfenis zonder internationale component is een trust zelden de meest efficiënte route. De kosten van oprichting en beheer (denk aan notariskosten, trusteekosten en eventuele buitenlandse juridische adviseurs) wegen dan al snel niet op tegen de voordelen. Ook de fiscale complexiteit maakt het voor eenvoudige situaties eerder een last dan een oplossing.
Wil je serieus overwegen om een nalatenschap in een trust te structureren, schakel dan een notaris en een belastingadviseur in met specifieke ervaring op dit gebied. De Belastingdienst heeft eigen beleidsregels over de kwalificatie van trusts die bepalend zijn voor jouw aanslag, en die regels vragen om maatwerk.
