Het kindsdeel uitbetalen vóór het overlijden van de langstlevende ouder is mogelijk, maar heeft fiscale gevolgen waar je rekening mee moet houden. Normaal gesproken krijgen kinderen hun erfdeel pas echt uitgekeerd nadat ook de tweede ouder is overleden. Toch zijn er situaties waarin vroegere uitbetaling een logische of zelfs voordelige keuze is, bijvoorbeeld na de verkoop van de gezamenlijke woning.
Hieronder lees je hoe dit werkt, wat de fiscale gevolgen zijn en wanneer het wel of niet verstandig is om dit te doen.
Wat is het kindsdeel bij een wettelijke verdeling?
Wanneer een ouder overlijdt zonder testament, of met een testament dat de wettelijke verdeling volgt, erven de kinderen in principe mee. Hun erfdeel wordt dan echter niet direct uitbetaald. In plaats daarvan krijgt de langstlevende ouder alle bezittingen en schulden toebedeeld. De kinderen houden een vordering op de langstlevende ouder, ter hoogte van hun kindsdeel. Die vordering is pas opeisbaar als de langstlevende ook overlijdt, of in bepaalde omstandigheden zoals faillissement of hertrouwen (afhankelijk van het testament).
Stel: een ouder overlijdt en laat een erfenis na van 300.000 euro. Er zijn twee kinderen en een langstlevende partner. Elk kind heeft dan een kindsdeel van 100.000 euro (een derde deel). Dat bedrag staat als vordering op papier, maar de langstlevende hoeft het nog niet te betalen.
Kindsdeel uitbetalen voor overlijden langstlevende: wanneer gebeurt dit?
De meest voorkomende situatie waarbij het kindsdeel eerder wordt uitbetaald, is de verkoop van de gezamenlijke woning. De langstlevende ouder verhuist bijvoorbeeld naar een kleinere woning of een zorginstelling. Na de verkoop is er ineens liquide geld beschikbaar. In dat geval kan de langstlevende ervoor kiezen om de kinderen hun vordering geheel of gedeeltelijk uit te betalen, nog tijdens zijn of haar leven.
Dit kan ook bewust worden gekozen als onderdeel van estate planning, om de nalatenschap later te beperken of om kinderen nu al financieel te helpen.
Fiscale gevolgen van vroegtijdige uitbetaling
Hier zit de kern van het verhaal: het moment van uitbetalen heeft directe fiscale gevolgen, zowel voor de langstlevende als voor de kinderen.
Rente op de vordering. Over de kindsdeel-vordering is in veel gevallen rente verschuldigd. Die rente wordt bijgeschreven zolang de vordering niet is uitbetaald. Als de langstlevende de vordering vroeg uitbetaalt, stopt de renteopbouw. Dit kan gunstig zijn als de langstlevende de rentedruk wil beperken, maar het kan ook betekenen dat kinderen minder ontvangen dan wanneer zij hadden gewacht.
Schenkbelasting. Let goed op: als de langstlevende meer uitbetaalt dan de officiële vordering (inclusief opgebouwde rente), dan wordt het meerdere gezien als een schenking. Daarover is schenkbelasting verschuldigd. Betaalt de langstlevende precies de vordering uit, dan is er geen sprake van een schenking en hoeven de kinderen geen schenkbelasting te betalen.
Erfbelasting later. Een ander effect is dat de nalatenschap van de langstlevende bij overlijden kleiner is, omdat de schuld al is ingelost. Dat kan voordelig zijn: de kinderen betalen bij het latere overlijden minder of geen erfbelasting over dit deel, omdat het al is afgewikkeld. Dit is een reden waarom sommige families bewust kiezen voor vroege uitbetaling.
Vermogensbelasting (box 3). Zolang de vordering nog openstaat, telt die mee als bezit van de kinderen in box 3. Na uitbetaling verschuift het vermogen van vordering naar daadwerkelijk geld of bezit. Afhankelijk van de situatie van het kind kan dit invloed hebben op de te betalen belasting in box 3.
Rekenvoorbeeld: uitbetaling na woningverkoop
Stel dat moeder in 2026 haar woning verkoopt voor 400.000 euro. Na aflossing van de hypotheek houdt ze 250.000 euro over. De kinderen hebben elk een vordering van 80.000 euro op haar (vastgesteld bij het overlijden van vader enkele jaren eerder, met opgebouwde rente erbij gerekend). Als moeder besluit die 160.000 euro nu uit te betalen, zijn de vorderingen afgewikkeld. De kinderen ontvangen hun geld nu al, betalen geen schenkbelasting (omdat het exact de vordering betreft), en moeder heeft bij haar eigen overlijden later een kleinere nalatenschap. Dat scheelt de kinderen erfbelasting.
Wanneer is vroege uitbetaling niet verstandig?
Vroegere uitbetaling is niet altijd de beste keuze. Als de langstlevende ouder het geld zelf nodig heeft voor zorgkosten, levensonderhoud of onverwachte uitgaven, is het onverstandig om het kindsdeel nu al uit te betalen. De ouder kan dan in financiële problemen komen.
Ook als de vordering met een gunstige rente groeit en de kinderen het geld nu niet nodig hebben, kan wachten voordeliger zijn. Laat je altijd adviseren door een notaris of belastingadviseur voordat je een beslissing neemt, want elke situatie is anders.
Wil je het kindsdeel uitbetalen vóór het overlijden van de langstlevende ouder, dan is de boodschap simpel: het kan, maar doe het nooit zonder de fiscale gevolgen goed in kaart te brengen. Een notaris kan de oorspronkelijke vordering berekenen, controleren of er rente bijgekomen is en vastleggen dat het om een aflossing van een schuld gaat en niet om een schenking. Dat voorkomt verrassingen bij de Belastingdienst.
