De langstlevende echtgenoot erft bij overlijden van de partner automatisch de hele erfenis, inclusief alle bezittingen en schulden. Dit is de wettelijke verdeling: een regel die geldt zodra er geen testament is dat iets anders bepaalt. De kinderen hebben wel recht op een deel, maar ze kunnen dat pas opeisen nadat ook de langstlevende ouder is overleden.
Dit klinkt eenvoudig, maar in de praktijk zitten er een paar belangrijke details aan. Hieronder lees je precies hoe de verdeling werkt, wat de kinderen kunnen en niet kunnen doen, en wanneer je beter een notaris inschakelt.
Hoe werkt de wettelijke verdeling voor de langstlevende echtgenoot?
Bij de wettelijke verdeling gaat alles wat de overledene nalaat automatisch naar de langstlevende echtgenoot of geregistreerde partner. De kinderen krijgen op papier ook een deel, hun zogeheten erfdeel, maar dat erfdeel wordt omgezet in een geldvordering op de langstlevende ouder. Die vordering is pas opeisbaar als de langstlevende ook overlijdt, of in een beperkt aantal andere situaties, zoals een faillissement van de langstlevende of een hertrouw (als dat in een testament zo is vastgelegd).
Stel: iemand overlijdt met een nalatenschap van 300.000 euro. Er is een echtgenoot en twee kinderen. Ieder van de drie erft dan in principe een derde deel (100.000 euro). De langstlevende echtgenoot krijgt echter het volledige bedrag van 300.000 euro in handen. De twee kinderen krijgen elk een vordering van 100.000 euro, maar kunnen dat geld pas opeisen als de langstlevende ouder is overleden.
Wat als er een testament is?
Een testament kan de wettelijke verdeling aanpassen of volledig opzijzetten. De overledene kon daarin bepalen dat de langstlevende minder of juist meer krijgt, of dat een kind bepaalde bezittingen toebedeeld krijgt. Wat een testament niet kan wegnemen, is het wettelijk erfdeel van de kinderen (de legitieme portie). Dat is de helft van wat een kind bij de wettelijke verdeling zou krijgen. Een kind dat vond dat het in een testament te weinig heeft gekregen, kan de legitieme portie opeisen, maar daarvoor gelden strikte termijnen.
Wanneer kan een kind de vordering eerder opeisen?
Normaal gesproken wachten kinderen dus tot de langstlevende ouder overlijdt. Maar er zijn situaties waarin een kind de vordering al eerder kan opeisen. Dit is het geval bij faillissement of schuldsanering (WSNP) van de langstlevende ouder. Of als dat in een testament expliciet is opgenomen, bijvoorbeeld bij hertrouw. Buiten die situaties kan een kind de langstlevende ouder niet dwingen om het erfdeel alvast uit te keren.
Erfbelasting bij de langstlevende echtgenoot
De langstlevende echtgenoot betaalt erfbelasting over het deel van de nalatenschap dat boven de vrijstelling uitkomt. Volgens de Belastingdienst bedraagt de vrijstelling voor de langstlevende partner naar schatting ruim 700.000 euro in 2026 (het exacte bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd). Over het deel daarboven betaal je 10% tot 20% erfbelasting, afhankelijk van de hoogte van de nalatenschap. Voor kinderen gelden lagere vrijstellingen en kan de erfbelasting op een later moment alsnog aankloppen, namelijk als zij hun vordering daadwerkelijk ontvangen na het overlijden van de langstlevende ouder.
Wanneer is een notaris nodig?
De wettelijke verdeling treedt automatisch in werking; je hoeft daarvoor niet per se naar een notaris. Maar in een aantal situaties is professioneel advies echt verstandig. Denk aan een huis dat op naam van de overledene stond, een eigen onderneming in de nalatenschap, of een samengesteld gezin waarbij kinderen uit een eerdere relatie betrokken zijn. Een notaris kan dan de verdeling goed vastleggen en voorkomen dat er later ruzie ontstaat over wie wat krijgt.
Ook als je als langstlevende twijfelt of je de erfenis wel wilt aanvaarden (omdat er mogelijk meer schulden dan bezittingen zijn), is het slim om juridisch advies in te winnen. Je kunt een erfenis namelijk ook beneficiair aanvaarden, wat betekent dat je alleen erft als er na aftrek van schulden nog iets overblijft.
De wettelijke verdeling beschermt de langstlevende echtgenoot goed: je hoeft niet te verhuizen, je kunt gewoon in het huis blijven wonen en de bezittingen beheren. Maar goed op de hoogte zijn van de rechten van de kinderen en de erfbelasting die op termijn kan komen, voorkomt verrassingen later.
