Een uitsluitingsclausule bij een erfenis bepaalt dat het geërfde vermogen privébezit blijft van de erfgenaam en niet in een eventuele huwelijksgemeenschap valt. Met andere woorden: als jij erft met zo’n clausule, kan jouw partner geen aanspraak maken op dat geld of die bezittingen, ook niet bij een scheiding. De clausule wordt opgenomen in een testament of bij een schenking in de schenkingsakte.
Dit klinkt misschien ingewikkeld, maar in de praktijk gaat het om één duidelijke keuze: de erflater of schenker bepaalt dat wat hij of zij nalaat, volledig bij jou blijft. Niet bij jullie samen.
Hoe werkt de uitsluitingsclausule bij een erfenis precies?
In Nederland geldt bij een huwelijk in gemeenschap van goederen dat alles wat je verdient of ontvangt, in principe van jullie beiden is. Maar een erfenis of schenking met uitsluitingsclausule valt buiten die gemeenschap. De clausule maakt de erfenis of schenking tot jouw privévermogen, ongeacht of je getrouwd bent in gemeenschap van goederen of met huwelijkse voorwaarden.
Belangrijk: de clausule wordt opgesteld door de erflater of schenker, niet door jou als ontvanger. Je kunt hem dus niet zelf toevoegen achteraf. De tekst staat in het testament of in de akte bij de schenking, en het is de notaris die hem formeel vastlegt.
Stel: je ouders laten je 80.000 euro na met een uitsluitingsclausule in hun testament. Je bent getrouwd in gemeenschap van goederen. Zonder die clausule zou je partner recht hebben op de helft: 40.000 euro. Met de clausule blijft de volledige 80.000 euro jouw privébezit, ook bij een scheiding.
Wanneer is de clausule zinvol?
De clausule is niet automatisch nodig of verstandig in elke situatie. Het is een bewuste keuze van degene die erft of schenkt, en er zijn een paar situaties waarin het echt verschil maakt.
- Je erfgenaam is getrouwd in gemeenschap van goederen. Dan valt een erfenis zonder clausule in die gemeenschap. De clausule beschermt het vermogen dan volledig.
- Je hebt twijfels over de relatie van je kind of kleinzind. Sommige ouders of grootouders willen voorkomen dat een schoondochter of schoonzoon bij een scheiding meedeelt in de nalatenschap.
- Het gaat om een familiebedrijf of woning. Bij grotere of emotionele bezittingen kan het extra belangrijk zijn dat die in de familie blijven.
Is je erfgenaam getrouwd met huwelijkse voorwaarden waarbij alles al privé is? Dan voegt de clausule in de meeste gevallen weinig toe. Toch kiezen veel erflaters er standaard voor, als extra zekerheid.
Wat als de clausule ontbreekt in het testament?
Als er geen uitsluitingsclausule in het testament staat, valt de erfenis in beginsel in de huwelijksgemeenschap. Dat geldt in elk geval als de erfgenaam is getrouwd in algehele of beperkte gemeenschap van goederen. Bij huwelijkse voorwaarden hangt het af van wat daarin is afgesproken.
Er is geen mogelijkheid om de clausule er achteraf aan toe te voegen, als de erflater al is overleden. Wat je als erfgenaam dan nog kunt doen, is de erfenis scheiden van het gemeenschappelijk vermogen via huwelijkse voorwaarden, maar dat is een ander en ingewikkelder traject. Het is dus verstandig dat de erflater tijdig actie onderneemt, bij leven.
Hoe laat je een uitsluitingsclausule vastleggen?
De clausule moet notarieel worden vastgelegd. Bij een erfenis doe je dat in het testament; bij een schenking in de schenkingsakte. Een handgeschreven briefje of mondelinge afspraak is niet geldig.
De formulering in het testament is doorgaans kort en bondig, iets in de trant van: “Ik sluit uitdrukkelijk uit dat hetgeen mijn erfgenamen uit mijn nalatenschap ontvangen, in enige gemeenschap van goederen valt.” De exacte tekst stelt de notaris op, afgestemd op de persoonlijke situatie.
De kosten voor het aanpassen of opstellen van een testament met uitsluitingsclausule zijn afhankelijk van de notaris en de complexiteit van de situatie. Laat je altijd adviseren door een notaris of estate planner over wat in jouw geval de juiste formulering is.
De uitsluitingsclausule bij een erfenis is een relatief eenvoudig middel met een grote impact. Als je wilt dat wat jij nalaat écht bij de persoon blijft aan wie je het geeft, is dit de aangewezen route. Laat het tijdig en correct vastleggen door een notaris, zodat er achteraf geen discussie over ontstaat.
