De gemiddelde erfenis in Nederland bedroeg in 2023 (meest recente beschikbare cijfers) ongeveer € 145.200. Dat jaar ontvingen rond de 230.000 Nederlanders een erfenis. Het klinkt als een flink bedrag, maar wat je zelf erft, wijkt in de meeste gevallen flink af van dit gemiddelde.
Het gemiddelde wordt namelijk omhooggetrokken door grote nalatenschappen. Een handvol mensen die miljoenen erven, verhoogt het gemiddelde voor iedereen. De meeste Nederlanders ontvangen in de praktijk een stuk minder dan € 145.200.
Waarom de gemiddelde erfenis in Nederland zo hoog lijkt
Gemiddelden vertellen niet het hele verhaal. Stel: in een groep van tien erfgenamen erven negen mensen elk € 20.000, en één persoon erft € 1.000.000. Het gemiddelde komt dan uit op ruim € 118.000, terwijl negen van de tien mensen maar een vijfde van dat bedrag ontvingen. Zo werkt het ook bij erfenissen in Nederland.
De vermogensongelijkheid in Nederland speelt hier een grote rol. Een kleine groep huishoudens bezit een groot deel van het totale vermogen. Dat vermogen komt bij overlijden vrij als erfenis. Daardoor zitten er aan de bovenkant van de verdeling heel grote nalatenschappen, die het gemiddelde flink omhoogtrekken.
Wat erft de gemiddelde Nederlander in werkelijkheid?
Een betrouwbaarder beeld geeft de mediaan: het bedrag waarbij de helft van de erfgenamen meer ontvangt en de helft minder. Die mediaan ligt naar schatting een stuk lager dan het gemiddelde van € 145.200, al worden die cijfers niet altijd apart gepubliceerd. Veel mensen erven een bescheiden bedrag, of zelfs helemaal niets omdat ouders hun vermogen al bij leven hebben weggegeven of omdat er schulden zijn.
Wat iemand concreet erft, hangt af van een aantal factoren:
- Het totale vermogen van de overledene, inclusief de overwaarde op een koopwoning
- Het aantal erfgenamen dat de nalatenschap deelt
- Of er een testament is, en wat daarin staat
- Of er schulden of uitvaartkosten zijn die eerst worden verrekend
- Of de overledene al vermogen heeft weggegeven via schenkingen bij leven
De rol van de eigen woning in de erfenis
Een grote oorzaak van de stijgende gemiddelde erfenis is de waardestijging van koopwoningen. Veel Nederlanders van de oudere generatie kochten een huis voor een fractie van de huidige waarde. Bij overlijden is die overwaarde onderdeel van de nalatenschap. Wie als erfgenaam een huis erft met een WOZ-waarde van € 350.000 en een resterende hypotheek van € 50.000, erft in feite al € 300.000 aan vermogen, zelfs als er verder nauwelijks spaargeld was.
Omdat de huizenprijzen in Nederland jarenlang sterk stegen, is het aandeel van vastgoed in nalatenschappen de afgelopen decennia flink gegroeid. Dat verklaart mede waarom het gemiddelde erfenisbedrag zo hoog uitvalt.
Hoeveel erfbelasting betaal je over je erfenis?
Over een erfenis betaal je in Nederland erfbelasting, maar pas boven een bepaalde vrijstelling. De vrijstellingen (zoals vastgesteld door de Belastingdienst) variëren per situatie:
- Partners: een vrijstelling van ruim € 795.000 (bedrag 2024, ieder jaar geïndexeerd)
- Kinderen: een vrijstelling van ruim € 22.000 per kind (2024)
- Kleinkinderen en andere erfgenamen: een stuk lagere vrijstelling
Over het bedrag boven de vrijstelling betaal je belasting in twee schijven. Kinderen betalen 10% over de eerste ruim € 152.000 boven de vrijstelling, en 20% over het meerdere. Verre familie of mensen buiten de familie betalen hogere tarieven (30% en 40%). Erft iemand minder dan de vrijstelling, dan is er helemaal geen erfbelasting verschuldigd. Voor veel gewone erfenissen betekent dit dat een kind weinig tot geen belasting betaalt.
Wat kun je verwachten als jij erft?
Voor de meeste mensen ligt de erfenis lager dan het nationale gemiddelde van € 145.200. Heb je ouders met een koopwoning en weinig schulden, dan kan het toch oplopen, zeker als je enig kind bent. Zijn er meerdere kinderen, dan delen jullie de nalatenschap. Bij een woning met € 200.000 overwaarde en twee kinderen ontvangt elk kind € 100.000, als er verder geen vermogen of schulden zijn.
Overleg bij grotere nalatenschappen altijd met een notaris of financieel adviseur. Een erfenis kan ook verplichtingen meebrengen, zoals het aflossen van schulden van de overledene als je de erfenis zuiver aanvaardt. Je kunt een erfenis ook beneficiair aanvaarden of verwerpen, wat gevolgen heeft voor jouw aansprakelijkheid.
Het gemiddelde van € 145.200 geeft een aardig idee van de schaal van erfenissen in Nederland, maar zegt weinig over wat jij persoonlijk kunt verwachten. Dat hangt volledig af van de financiële situatie van je familie, het aantal erfgenamen en de keuzes die in een testament zijn vastgelegd.
