Als je een erfenis ontvangt terwijl je een bijstandsuitkering hebt, kan dat je uitkering in gevaar brengen. Een erfenis onder bewind stellen is een manier die soms wordt gebruikt om dat te voorkomen. Het idee is dan dat je niet vrij over het geld kunt beschikken, waardoor de gemeente het niet als vermogen meetelt. Maar of dit ook echt werkt, is niet zo eenvoudig als het klinkt.
Waarom een erfenis problemen geeft bij bijstand
De bijstand is bedoeld voor mensen zonder voldoende eigen vermogen. Je hebt recht op bijstand zolang je vermogen onder een bepaalde grens blijft. Die grens wordt het “vrij te laten vermogen” of de vermogensgrens genoemd. Ontvang je een erfenis, dan telt dat normaal gesproken mee als vermogen. Stijgt je vermogen daardoor boven de grens, dan verlies je (tijdelijk) je recht op bijstand.
De gemeente kijkt bij de vermogenstoets naar wat je daadwerkelijk bezit en waarover je kunt beschikken. Precies daarin zit de opening die mensen soms proberen te benutten met bewind.
Bijstand en erfenis onder bewind: wat is de gedachte?
Als een erfenis onder bewind wordt gesteld, benoemt de kantonrechter een bewindvoerder die het geld beheert. Jij kunt dan niet zelfstandig over het geld beschikken. Het idee achter een erfenis onder bewind is dat je er niet aan mag komen, en dat de gemeente het vermogen daarom niet kan meetellen voor de bijstand. Je zou dan je uitkering kunnen behouden.
Dit klinkt aantrekkelijk, maar de praktijk is weerbarstig. Gemeenten en rechters kijken hier kritisch naar, zeker als bewind wordt ingesteld met als enig doel de bijstandsuitkering te beschermen.
Wat zeggen rechters hierover?
In de rechtspraak is dit onderwerp meerdere keren aan bod gekomen. De uitkomsten zijn niet altijd gunstig voor de bijstandsgerechtigde. Rechters beoordelen of het bewind een legitieme reden heeft. Is bewind ingesteld puur om de bijstand te behouden, dan kan de rechter oordelen dat het vermogen toch meetelt. De gemeente kan in zo’n geval stellen dat je over het vermogen kunt beschikken als je daar serieus om vraagt, of dat je het bewind kunt laten opheffen.
De redenering die gemeenten hanteren is dat vermogen alleen buiten beschouwing blijft als je er écht niet aan kunt komen, niet als je er vrijwillig voor kiest het te laten beheren. Bewind dat is ingesteld door de erflater zelf (dus vóór het overlijden, als voorwaarde in het testament) staat sterker dan bewind dat achteraf op verzoek van de erfgenaam wordt ingesteld.
Testamentair bewind versus bewind op eigen verzoek
Er is een belangrijk verschil tussen twee soorten bewind bij een erfenis:
- Testamentair bewind: De erflater legt in het testament vast dat de erfenis onder bewind staat. Jij als erfgenaam hebt hier zelf niet om gevraagd. Dit staat over het algemeen sterker bij een beoordeling door de gemeente, omdat de beperking niet door jou is gekozen.
- Bewind op eigen verzoek: Jij vraagt zelf aan de kantonrechter om de erfenis onder bewind te stellen. Dit wordt door gemeenten veel kritischer bekeken, omdat je zelf de keuze hebt gemaakt het vermogen te laten beheren. De gemeente kan dan redeneren dat je er ook voor kunt kiezen het bewind op te heffen.
Een erfenis die via testamentair bewind is gebonden, geeft dus meer zekerheid dan een constructie die je zelf achteraf opzet.
Wat moet je praktisch doen als je een erfenis ontvangt?
Ontvang je een erfenis terwijl je bijstand hebt, dan ben je verplicht dit te melden bij de gemeente. Doe je dat niet, dan loop je het risico op terugvordering van de uitkering over de periode dat je had moeten melden. Dat is altijd een grotere schadepost dan netjes op tijd melden.
Na de melding beoordeelt de gemeente of en hoe de erfenis invloed heeft op je uitkering. Daarbij kijkt de gemeente naar de hoogte van de erfenis, de vorm (geld, woning, andere bezittingen) en of er sprake is van bewind of andere beperkingen.
Wanneer is een constructie met bewind zinvol, en wanneer niet?
Een erfenis onder bewind stellen als middel om bijstand te behouden is zelden een waterdichte oplossing. Het werkt beter als de erflater dit zelf in het testament heeft geregeld. Probeer je achteraf via bewind je uitkering te beschermen, dan is de kans groot dat de gemeente dit doorziet en de erfenis toch als vermogen aanmerkt.
Laat je in zo’n situatie altijd adviseren door een jurist of advocaat die gespecialiseerd is in sociale zekerheidsrecht of erfrecht. De regels zijn complex, gemeenten hanteren eigen beleid en rechtbanken oordelen per situatie. Wat in één geval werkte, hoeft in een ander geval niet te werken. Zeker als de erfenis groot is, loont het om vooraf goed advies in te winnen in plaats van achteraf voor verrassingen te staan.
