Het verschil tussen gezag en voogdij is wie de wettelijke verantwoordelijkheid voor een minderjarig kind draagt. Ouderlijk gezag wordt uitgeoefend door een juridische ouder. Bij voogdij ligt het gezag bij iemand anders dan een ouder, bijvoorbeeld een familielid of een jeugdbeschermingsorganisatie. Voogdij is dus een vorm van gezag.
Het verschil tussen gezag en voogdij in één overzicht
| Ouderlijk gezag | Voogdij | |
|---|---|---|
| Wie heeft het? | Een of beide juridische ouders. | Een persoon die geen ouder is, of een instelling. |
| Wat houdt het in? | Verantwoordelijkheid voor de verzorging en opvoeding en wettelijke vertegenwoordiging van het kind. | Verantwoordelijkheid voor het gezag over het kind en wettelijke vertegenwoordiging. |
| Wanneer komt het voor? | Als een of beide ouders gezag hebben. | Als het gezag niet bij een ouder ligt en een voogd het gezag uitoefent. |
Een bijzondere situatie is gezamenlijk gezag van een ouder en iemand die geen ouder is, zoals een stiefouder. Dat heet gezamenlijk gezag van een ouder en een niet-ouder. Het is geen voogdij zolang de ouder samen met die ander het gezag heeft.
Welke beslissingen nemen ouders en voogden?
Een ouder met gezag en een voogd hebben allebei een rol bij belangrijke beslissingen over het kind. Denk aan de keuze voor een school, toestemming voor medische zorg en het beheer van geld en bezittingen van het kind. Daarbij gelden wettelijke regels, onder meer over welke beslissingen een kind zelf mag nemen.
Bij gezamenlijk gezag nemen de gezaghebbenden belangrijke beslissingen samen. Heeft één ouder het gezag, dan heet dat eenhoofdig ouderlijk gezag. Die ouder neemt de beslissingen die bij het gezag horen. Eenhoofdig gezag is dus niet hetzelfde als voogdij: het gezag ligt nog steeds bij een ouder.
Een voogd hoeft niet zelf de dagelijkse verzorging te doen. Een kind kan bijvoorbeeld bij pleegouders wonen, terwijl een jeugdbeschermingsorganisatie de voogdij heeft. Wie voor het kind zorgt en wie het gezag heeft, zijn dan niet dezelfde.
Ben je als ouder automatisch belast met gezag?
Juridisch ouder zijn en gezag hebben zijn niet precies hetzelfde. Een juridische ouder is volgens de wet ouder van het kind. Gezag geeft daarnaast de verantwoordelijkheid om beslissingen over het kind te nemen en het kind wettelijk te vertegenwoordigen.
Erken je als ongehuwde of niet-geregistreerde partner een kind, dan krijg je sinds 1 januari 2023 in de regel samen met de moeder het gezag. Er zijn uitzonderingen. Bij een erkenning vóór die datum ontstond gezamenlijk gezag niet automatisch door de erkenning.
Een ouder zonder gezag is geen voogd. Die ouder blijft wel de juridische ouder, maar kan niet op basis van ouderlijk gezag meebeslissen of het kind wettelijk vertegenwoordigen.
Wat verandert er als een ouder overlijdt?
Hadden beide ouders samen gezag en overlijdt een van hen, dan houdt de andere ouder het gezag. Een aangewezen voogd neemt het gezag dan niet over. Anders ligt het als er geen ouder met gezag meer is. Dan moet worden bepaald wie het gezag krijgt. Een andere ouder zonder gezag krijgt dit niet in elke situatie automatisch.
Ouders kunnen in hun testament iemand aanwijzen als voogd voor na hun overlijden. De aangewezen persoon moet de voogdij wel aanvaarden. Ook kan de rechter een voogd benoemen, bijvoorbeeld als er geen voogd is aangewezen.
De praktische vraag is dus niet alleen wie de ouder is of voor het kind zorgt, maar vooral wie op dat moment het gezag heeft. Dat bepaalt wie de wettelijke beslissingen voor het kind mag nemen.
