Bij vruchtgebruik kan erfbelasting verschuldigd zijn over de waarde van het gebruiksrecht. Krijg jij het vruchtgebruik en iemand anders de blote eigendom, dan wordt voor de erfbelasting aan ieder een waarde toegekend. Hoeveel belasting je betaalt, hangt daarna onder meer af van je vrijstelling en je relatie tot de overledene.
Een vruchtgebruiker mag een goed gebruiken en de opbrengsten ontvangen. De bloot eigenaar heeft de eigendom, maar kan het goed niet volledig gebruiken zolang het vruchtgebruik duurt.
Hoe wordt vruchtgebruik voor de erfbelasting berekend?
Voor de erfbelasting krijgt een levenslang vruchtgebruik een fiscale waarde. Die wordt in grote lijnen zo berekend:
- Bepaal de waarde van het goed waarop het vruchtgebruik rust.
- Neem daarvan meestal 6% als jaarlijkse waarde van het vruchtgebruik. Dit is een vast rekenpercentage, niet per se de werkelijke opbrengst.
- Vermenigvuldig die jaarlijkse waarde met de factor die hoort bij de leeftijd van de vruchtgebruiker.
De leeftijdsfactor staat in een wettelijke tabel. Bij een oudere vruchtgebruiker is de factor lager dan bij een jongere vruchtgebruiker. Daardoor is de fiscale waarde van een levenslang vruchtgebruik meestal lager als de vruchtgebruiker ouder is.
De fiscale waarde van de blote eigendom is in beginsel de waarde van het goed min de waarde van het vruchtgebruik. Voor vruchtgebruik dat niet levenslang duurt, gelden andere waarderingsregels.
Rekenvoorbeeld met vruchtgebruik en blote eigendom
Stel dat een goed voor de berekening een waarde van ongeveer € 100.000 heeft en dat de vruchtgebruiker 70 jaar is. Dit is een vereenvoudigd voorbeeld van levenslang vruchtgebruik:
- De jaarlijkse waarde is 6% van € 100.000, ofwel ongeveer € 6.000.
- Bij deze leeftijd hoort in de gebruikelijke tabel een factor van 6.
- De waarde van het vruchtgebruik komt daarmee uit op ongeveer € 36.000.
- De waarde van de blote eigendom is dan ongeveer € 64.000.
Dit zijn de waarden van de rechten, niet de bedragen aan erfbelasting. De vruchtgebruiker en de bloot eigenaar berekenen ieder hun eigen belasting over hun verkrijging, met de vrijstelling en het tarief die voor hen gelden.
Een woning met vruchtgebruik in de aangifte
Rust het vruchtgebruik op een woning, dan is voor de erfbelasting de WOZ-waarde het uitgangspunt. Onder voorwaarden mag je kiezen tussen de WOZ-waarde die geldt in het jaar van overlijden en die van het daaropvolgende jaar. Op basis van de toepasselijke woningwaarde worden het vruchtgebruik en de blote eigendom gewaardeerd.
De aangifte vraagt om de waarde van wat ieder verkrijgt. Ook als de bloot eigenaar de woning nog niet vrij kan gebruiken of verkopen, kan er al erfbelasting verschuldigd zijn. Dat kan lastig zijn als de erfenis weinig geld bevat om de aanslag te betalen.
Erfbelasting als het vruchtgebruik eindigt
Eindigt een vruchtgebruik door het overlijden van de vruchtgebruiker, dan wordt de bloot eigenaar meestal volledig eigenaar. Over die waardestijging is niet automatisch opnieuw erfbelasting verschuldigd. In sommige situaties kan een wettelijke regeling toch tot belasting leiden, bijvoorbeeld als de overleden vruchtgebruiker eerder zelf eigenaar was en het goed met voorbehoud van vruchtgebruik heeft overgedragen.
Bekijk voor de aangifte daarom niet alleen wie het goed mag gebruiken, maar ook hoe het vruchtgebruik is ontstaan en wanneer het eindigt. Die afspraken bepalen welke waardering voor de erfbelasting past.
