Bij huwelijkse voorwaarden heeft de gekozen regeling géén invloed op wie je erfgenamen zijn, maar wél op hoeveel er uiteindelijk te verdelen valt. De verdeling van een erfenis bij huwelijkse voorwaarden begint namelijk altijd met een eerste stap: vaststellen wat tot de nalatenschap behoort. En dat hangt direct af van wat je met je partner afgesproken hebt.
Hieronder lees je hoe dat in de praktijk werkt, wat de meest voorkomende vormen van huwelijkse voorwaarden betekenen voor de erfenis, en waar mensen regelmatig de fout ingaan.
Stap 1: eerst de boedelscheiding, dan de erfenis
Als een van de partners overlijdt, wordt er niet meteen gekeken naar de erfenis. Eerst wordt de huwelijksgemeenschap of het stelsel uit de huwelijkse voorwaarden afgewikkeld. Dat is de zogenoemde boedelscheiding. Wat daarna overblijft als eigendom van de overledene, vormt de nalatenschap die verdeeld wordt.
Stel: je bent getrouwd met algehele gemeenschap van goederen en samen hebben jullie een vermogen van 400.000 euro. Bij overlijden krijgt de langstlevende partner eerst de helft: 200.000 euro. De andere helft van 200.000 euro vormt de nalatenschap. Die 200.000 euro wordt dan verdeeld onder de erfgenamen, op basis van de wet of het testament.
Hoe de verdeling van de erfenis bij huwelijkse voorwaarden verschilt per regeling
Het soort huwelijkse voorwaarden bepaalt hoeveel er in de nalatenschap valt. Er zijn drie veelvoorkomende varianten:
- Koude uitsluiting: elk bezit blijft strikt gescheiden. Bij overlijden hoort alleen het privévermogen van de overledene tot de nalatenschap. Als de een veel gespaard heeft en de ander weinig, kan dit grote gevolgen hebben voor de erfenis.
- Verrekenbeding: tijdens het huwelijk blijven vermogens gescheiden, maar bij echtscheiding of overlijden wordt de aangroei van het vermogen verrekend. Als dit beding nooit uitgevoerd is tijdens het huwelijk, kan er bij overlijden alsnog een forse vordering ontstaan die de nalatenschap beïnvloedt.
- Beperkte gemeenschap van goederen: de standaard in Nederland sinds 2018. Wat je voor het huwelijk had of via erfenis of schenking kreeg, blijft privé. Wat je samen opbouwt, is gemeenschappelijk. Bij overlijden valt alleen het gemeenschappelijke deel plus het privévermogen van de overledene in de nalatenschap.
Het verrekenbeding: een veelgemaakte valkuil
Veel stellen met huwelijkse voorwaarden hebben een verrekenbeding afgesproken, maar nooit daadwerkelijk verrekend. Dat lijkt onschuldig, maar bij overlijden kan dit grote gevolgen hebben. De langstlevende partner kan dan een vordering hebben op de nalatenschap (of juist een schuld aan de nalatenschap), afhankelijk van wie er meer heeft opgebouwd. Dit kan leiden tot onverwachte discussies met kinderen als erfgenamen. Een notaris kan uitrekenen hoe groot die vordering is en hoe die de verdeling van de erfenis beïnvloedt.
Huwelijkse voorwaarden en erfbelasting
Hoewel huwelijkse voorwaarden geen invloed hebben op wíé de erfgenamen zijn, hebben ze wél invloed op de erfbelasting. De reden: de hoogte van de nalatenschap bepaalt hoeveel belasting er betaald moet worden. Een kleinere nalatenschap (door een verrekening of een andere goederenregeling) betekent minder erfbelasting. Sommige stellen kiezen bewust voor een bepaalde huwelijkse voorwaarden-constructie met dit doel voor ogen. Of dat slim is, hangt af van de persoonlijke situatie en is altijd maatwerk.
Wat als er geen testament is?
Zonder testament geldt de wettelijke verdeling. In de praktijk betekent dat: de langstlevende partner erft alles en de kinderen krijgen een vordering op de langstlevende die pas opeisbaar is bij diens overlijden of faillissement. De huwelijkse voorwaarden bepalen dan nog steeds eerst wat er in de nalatenschap valt, maar het testament (of de wet) bepaalt wie wat krijgt.
Het is dus goed mogelijk dat een kind juridisch erfgenaam is, maar voorlopig niets ontvangt omdat de langstlevende partner alles beheert. De huwelijkse voorwaarden bepalen enkel de omvang van die nalatenschap, niet de rechtspositie van de erfgenamen.
Praktisch: wat je het beste kunt regelen
Heb je huwelijkse voorwaarden? Dan zijn dit de stappen die er bij overlijden toe doen:
- Stel vast welke regeling van toepassing is (gemeenschap, uitsluiting, verrekenbeding).
- Bepaal welk vermogen tot de nalatenschap behoort na de boedelscheiding.
- Controleer of er een verrekenbeding is dat alsnog afgewikkeld moet worden.
- Bekijk of er een testament is dat de verdeling verder regelt.
- Laat de erfbelasting berekenen op basis van de uiteindelijke nalatenschap.
De verdeling van een erfenis bij huwelijkse voorwaarden is zelden simpel, zeker als er een verrekenbeding speelt of als vermogen gemengd is geraakt. Een notaris of financieel adviseur kan de situatie doorrekenen en voorkomt dat erfgenamen achteraf voor verrassingen komen te staan. Begin daar vroeg mee, want hoe langer je wacht, hoe lastiger het wordt om precies te reconstrueren wat van wie was.
