Een erfenis met vruchtgebruik mag je niet automatisch opmaken. Je mag de spullen of het geld gebruiken en meestal de opbrengsten daarvan houden. De erfenis zelf uitgeven mag alleen als je daarvoor toestemming hebt, bijvoorbeeld doordat het testament een bevoegdheid tot verteren geeft.
Bij vruchtgebruik is iemand anders eigenaar van de goederen. Die persoon wordt de bloot eigenaar genoemd. Als je de erfenis wél mag opmaken, kan er bij het einde van het vruchtgebruik weinig of niets voor de bloot eigenaar overblijven.
Wanneer mag je een erfenis met vruchtgebruik opmaken?
Het verschil zit in de afspraken die voor het vruchtgebruik gelden. Kijk daarom eerst in het testament en, als die er is, in de akte waarin het vruchtgebruik is gevestigd.
- Geen bevoegdheid tot verteren: je mag het vermogen zelf niet zomaar voor je eigen uitgaven gebruiken. Je mag bijvoorbeeld wel de rente gebruiken die het geld oplevert, voor zover de afspraken dat toelaten.
- Wel bevoegdheid tot verteren: je mag ook het vermogen zelf aanspreken, binnen de grenzen van de afspraken. Je kunt dan bijvoorbeeld geld gebruiken voor dagelijkse uitgaven of zorg.
De precieze woorden zijn van belang. Soms mag je het vermogen vrij gebruiken, soms gelden er voorwaarden. Een bevoegdheid om geld op te maken betekent ook niet zonder meer dat je het aan anderen mag schenken.
Wat gebeurt er met geld en een woning?
Stel dat een partner vruchtgebruik krijgt over spaargeld en de kinderen daarvan bloot eigenaar zijn. Zonder bevoegdheid tot verteren mag de partner de rente meestal gebruiken, maar niet zomaar het spaargeld zelf uitgeven. Is verteren wel toegestaan, dan kan ook het spaargeld worden aangesproken. Het bedrag dat voor de kinderen overblijft, kan daardoor lager worden.
Bij een woning werkt opmaken anders. De vruchtgebruiker mag bijvoorbeeld in de woning wonen, maar is daardoor niet automatisch eigenaar. Een woning verkopen kan de vruchtgebruiker meestal niet zelfstandig. Daarvoor is doorgaans medewerking van de bloot eigenaar nodig, tenzij een geldige regeling anders bepaalt. Na een verkoop moet duidelijk zijn wat er met de opbrengst gebeurt en of het vruchtgebruik daarop doorloopt.
Wat blijft er over als het vruchtgebruik eindigt?
Het vruchtgebruik kan bijvoorbeeld eindigen bij het overlijden van de vruchtgebruiker. De bloot eigenaar krijgt dan de goederen die nog onder het vruchtgebruik vallen vrij van dat recht. Is geld volgens de afspraken rechtmatig uitgegeven, dan hoeft dat meestal niet te worden terugbetaald. Is er zonder toestemming vermogen uitgegeven, dan kan dat anders liggen.
Een beschrijving van de goederen en een administratie van inkomsten en uitgaven helpen om later vast te stellen wat er nog aanwezig is. Dit is vooral nuttig als de vruchtgebruiker geld mag verteren en het saldo in de loop van de tijd verandert.
Wat kun je doen bij onenigheid over het opmaken?
Vraag eerst om uitleg en leg naast elkaar welke bevoegdheden in het testament en de eventuele akte staan. Is niet duidelijk of een uitgave is toegestaan, dan kan een notaris de bepalingen uitleggen. Bij een ernstig conflict kunnen de betrokkenen juridisch advies vragen en zo nodig de rechter inschakelen.
De uitkomst hangt af van de afspraken over juist dit vruchtgebruik. Vooral de vraag of de vruchtgebruiker mag verteren bepaalt hoeveel van de erfenis uiteindelijk voor de bloot eigenaar overblijft.
