Een erfenis wordt verdeeld op basis van een testament of, als dat er niet is, de wettelijke regels uit het erfrecht. Bij een testament bepaalt de overledene zelf wie wat krijgt. Zonder testament geldt de wettelijke volgorde: eerst de partner en kinderen, daarna andere familieleden. Hieronder lees je precies hoe dat in de praktijk werkt.
Verdeling met testament: de overledene beslist
Wie een testament heeft opgesteld, legt daarin vast wie de erfgenamen zijn en welk deel ieder krijgt. De overledene kan een vriend, goed doel of familielid benoemen als erfgenaam, ook als diegene geen bloedverwant is. Toch zijn er grenzen: kinderen hebben altijd recht op de legitieme portie. Dat is de helft van hun wettelijk erfdeel, en zij kunnen dit opeisen ook als het testament hen uitsluit of minder toekent. Een kind dat zijn legitieme portie opeist, krijgt alleen een geldvordering op de nalatenschap en geen recht op specifieke spullen.
Een testament wordt bewaard bij de notaris en na overlijden geregistreerd in het Centraal Testamentenregister. De notaris controleert de geldigheid en zorgt voor de uitvoering. Heeft de overledene een executeur aangewezen, dan regelt die persoon de praktische afwikkeling, zoals het betalen van schulden en het verdelen van bezittingen.
Hoe wordt een erfenis verdeeld zonder testament?
Zonder testament geldt de wettelijke erfopvolging uit Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Erfgenamen worden ingedeeld in vier groepen, en een hogere groep sluit een lagere groep volledig uit:
- Groep 1: de echtgenoot of geregistreerde partner en de kinderen
- Groep 2: ouders, broers en zussen
- Groep 3: grootouders
- Groep 4: overgrootouders
Zijn er kinderen en een partner, dan vallen zij samen in groep 1 en erven zij samen. Zijn er alleen kinderen en geen partner, dan verdelen de kinderen de erfenis in gelijke delen. Is er helemaal geen familie meer aantoonbaar, dan gaat de nalatenschap naar de staat.
De wettelijke verdeling: partner krijgt alles, kinderen krijgen een vordering
Laat de overledene een partner én kinderen achter zonder testament, dan geldt de wettelijke verdeling zoals beschreven door de Rijksoverheid. De langstlevende echtgenoot of geregistreerde partner krijgt de volledige nalatenschap toebedeeld en mag gewoon in het huis blijven wonen. De kinderen erven wel, maar hun deel wordt omgezet in een geldvordering op de langstlevende ouder. Zij kunnen dat geld pas opeisen als die ouder overlijdt of failliet gaat.
Een rekenvoorbeeld: stel dat de nalatenschap netto 300.000 euro waard is, en er zijn drie kinderen. Elk kind heeft dan een geldvordering van 75.000 euro (een kwart van de erfenis), maar de langstlevende partner beheert dat geld en de bezittingen zolang hij of zij leeft. Over die vordering wordt rente opgebouwd, tenzij de overledene in het testament een andere regeling heeft vastgelegd.
Samenwonenden erven niet automatisch
Samenwonen zonder geregistreerd partnerschap of huwelijk geeft géén automatisch erfrecht. De langstlevende samenwonende partner erft niets op basis van de wet. Wil je je partner beschermen, dan is een samenlevingscontract in combinatie met een testament noodzakelijk. Veel mensen weten dit niet en laten dit na, waardoor de gehele nalatenschap naar de kinderen of andere familieleden gaat.
Schulden en de keuze om wel of niet te erven
Een erfgenaam erft niet alleen bezittingen, maar ook schulden. Als de schulden groter zijn dan de bezittingen, kun je de erfenis het beste verwerpen. Je hebt ook de optie om “beneficiair te aanvaarden”: je erft dan wel, maar bent niet met je eigen geld aansprakelijk voor schulden die de erfenis te boven gaan. Aanvaarden of verwerpen doe je via de rechtbank. Let op: als je alvast spullen meeneemt uit de woning voordat je een keuze hebt gemaakt, kun je worden gezien als zuiver aanvaard hebbende erfgenaam en ben je wél aansprakelijk voor alle schulden.
Erfbelasting: hoeveel betaal je?
Erfgenamen betalen erfbelasting over wat zij ontvangen, boven een bepaalde vrijstelling. Partners hebben de hoogste vrijstelling en betalen een lager tarief. Kinderen hebben ook een vrijstelling, maar die is lager dan die van een partner. Verdere familieleden en niet-familieleden betalen een hoger tarief en hebben een kleinere vrijstelling. De Belastingdienst stuurt na overlijden een aangifte erfbelasting, die binnen acht maanden na het overlijden ingediend moet worden. De exacte vrijstellingen en tarieven worden jaarlijks aangepast; raadpleeg de Belastingdienst voor de actuele bedragen.
Veelgestelde vragen
Kan een erfgenaam worden onterfd? Ja, via een testament kan iemand worden onterfd. Kinderen houden altijd recht op hun legitieme portie (een geldvordering), maar andere erfgenamen kunnen volledig worden uitgesloten.
Wat als erfgenamen het niet eens zijn over de verdeling? Erfgenamen moeten samen de nalatenschap verdelen. Komen ze er niet uit, dan kan de rechter worden ingeschakeld. Een notaris of mediator kan vaak eerder helpen om onderlinge conflicten op te lossen.
Hoe lang duurt het verdelen van een erfenis? Een eenvoudige nalatenschap kan binnen enkele maanden zijn afgewikkeld. Bij onroerend goed, meerdere erfgenamen of conflicten kan het een jaar of langer duren.
Moet je altijd naar een notaris? Niet altijd. Bij een kleine, overzichtelijke nalatenschap zonder onroerend goed en zonder geschillen kunnen erfgenamen de verdeling zelf regelen. Is er een testament, onroerend goed of onenigheid, dan is een notaris in de praktijk bijna altijd nodig.
Wil je zekerheid over hoe jouw eigen nalatenschap verdeeld wordt, of wil je voorkomen dat je partner straks met lege handen staat? Laat dan een testament opstellen bij de notaris. Dat is de enige manier om zelf echt te bepalen wie wat krijgt, en om te voorkomen dat de wettelijke regels beslissen in jouw plaats.
