Als iemand overlijdt zonder testament, bepaalt de wet automatisch wie de erfgenamen zijn. Dit heet het wettelijk erfrecht. De wet hanteert een vaste volgorde van erfgenamen, gebaseerd op familierelaties. Ben jij nabestaande en is er geen testament? Dan is het belangrijk om te weten in welke groep jij valt, want dat bepaalt of je iets erft en hoeveel.
De wettelijke volgorde van erfgenamen zonder testament
De wet verdeelt erfgenamen in groepen, ook wel “orden” genoemd. Alleen de eerste groep die in aanmerking komt, erft. Staat er iemand in een hogere groep, dan vallen alle lagere groepen volledig buiten de boot.
- Groep 1: de echtgenoot of geregistreerd partner én de kinderen van de overledene.
- Groep 2: de ouders, broers en zussen van de overledene.
- Groep 3: de grootouders van de overledene.
- Groep 4: de overgrootouders van de overledene.
Is er niemand meer in groep 4? Dan gaat de erfenis naar de staat. Dit heet een onbeheerde nalatenschap.
Wat erft de partner bij overlijden zonder testament?
Als de overledene een echtgenoot of geregistreerd partner achterlaat én kinderen heeft, erft iedere erfgenaam in principe een gelijk deel. Bij twee kinderen en een partner zijn er dus drie gelijke delen. Maar de wet geeft de langstlevende partner een bijzondere positie: die krijgt automatisch alle goederen van de erfenis in beheer. De kinderen krijgen hun erfdeel pas uitbetaald als de langstlevende partner overlijdt of hertrouwt. Dit heet de wettelijke verdeling.
Concreet voorbeeld: stel dat iemand overlijdt met een erfenis van 300.000 euro, een partner en twee kinderen. Ieder erft dan 100.000 euro op papier. De partner ontvangt en beheert alle 300.000 euro. De kinderen hebben een vordering van elk 100.000 euro, maar die wordt pas opgeisbaar na het overlijden of hertrouwen van de partner.
Let op: een samenwonende partner zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap erft niets via het wettelijk erfrecht. Wil je een samenwonende partner laten erven, dan is een testament noodzakelijk.
Kinderen als erfgenamen: hoe werkt dat?
Kinderen vallen in groep 1 en erven altijd samen met de eventuele partner. Zijn er geen partner maar wel kinderen, dan verdelen de kinderen de erfenis onderling gelijk. Zijn er drie kinderen, dan erft ieder een derde.
Biologische kinderen, geadopteerde kinderen en kinderen die zijn erkend door de overledene tellen allemaal mee. Stiefkinderen die niet zijn geadopteerd, erven niets op basis van de wet. Zij kunnen alleen erven als dat in een testament is vastgelegd.
Kinderen hebben ook recht op de legitieme portie. Dat is een wettelijk minimumaandeel waarop kinderen aanspraak kunnen maken, zelfs als de overledene hen in een testament heeft onterfd. De legitieme portie bedraagt de helft van het wettelijke erfdeel.
Erven zonder partner en kinderen: broers, zussen en ouders
Waren er geen partner en geen kinderen? Dan komt groep 2 aan de beurt: de ouders en de broers en zussen van de overledene. Zij erven in principe gelijk. Leeft een ouder niet meer, dan neemt die ouder’s deel niet vanzelf over naar de overgebleven ouder; het gaat naar de broers en zussen van de overledene als zij in de lijn vallen.
Zijn er ook geen ouders, broers of zussen meer, dan komt groep 3 in beeld: de grootouders. Daarna groep 4: de overgrootouders. In de praktijk is het zeldzaam dat het zo ver komt.
Wat als een erfgenaam zelf al is overleden?
Overlijdt een erfgenaam vóór de erflater, dan neemt de plaatsvervulling het over. Dat betekent dat de kinderen van de eerder overleden erfgenaam diens erfdeel overnemen. Is een broer dus al eerder gestorven, maar heeft die broer zelf kinderen, dan erven die kinderen het deel dat hun vader zou hebben gekregen.
Erfgenamen zonder testament: wanneer komt een notaris in beeld?
Bij een overlijden zonder testament is een notaris niet altijd verplicht, maar in de praktijk wel verstandig. De notaris kan een verklaring van erfrecht opstellen. Die verklaring bewijst wie de erfgenamen zijn en is nodig om bankrekeningen te kunnen openen, een woning te verkopen of andere officiële handelingen te verrichten namens de nalatenschap. Zonder testament kan het vaststellen van de erfgenamen soms ingewikkelder zijn, zeker in complexe gezinssituaties.
Heb je te maken met een overlijden zonder testament? Check dan zo snel mogelijk in welke groep jij valt en of er een notaris moet worden ingeschakeld. Hoe eerder dat duidelijk is, hoe sneller de nalatenschap kan worden afgewikkeld en worden verdeeld.
