Een erfenis accepteren doe je door een officiële verklaring af te leggen bij de rechtbank. Dat kan op twee manieren: zuiver aanvaarden of beneficiair aanvaarden. Na je verklaring ontvang je van de rechtbank een akte nalatenschap, waarvoor je griffiekosten betaalt. Hieronder lees je precies hoe dat werkt, wat het verschil is tussen de twee vormen en waar je op moet letten.
Zuiver aanvaarden of beneficiair aanvaarden
Als je een erfenis accepteert, kies je voor één van twee vormen. Bij zuivere aanvaarding ga je akkoord met de erfenis zoals die is, inclusief eventuele schulden. Blijkt achteraf dat de schulden groter zijn dan de bezittingen, dan ben je persoonlijk aansprakelijk voor het tekort. Je betaalt dat dan uit je eigen vermogen.
Bij beneficiaire aanvaarding (ook wel “aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving” genoemd) is dat risico afgedekt. Je accepteert de erfenis, maar alleen voor zover de bezittingen groter zijn dan de schulden. Is de nalatenschap uiteindelijk negatief, dan betaal je niets bij. Dit is de veiligere keuze als je niet zeker weet hoe de financiën van de overledene eruitzagen.
Weet je zeker dat de nalatenschap geen schulden heeft of dat de bezittingen ruimschoots groter zijn? Dan is zuivere aanvaarding eenvoudiger en goedkoper. Twijfel je, kies dan beneficiair. Je kunt later niet meer terug van zuivere aanvaarding naar beneficiaire aanvaarding, maar andersom soms wel.
Hoe je de erfenis accepteert: de procedure
Je legt de verklaring van aanvaarding af bij de rechtbank in het arrondissement waar de overledene woonde. Dat kan persoonlijk aan de balie, maar bij veel rechtbanken ook schriftelijk of digitaal. Na je verklaring stelt de rechtbank een akte nalatenschap op. Dit officiële document bewijst dat jij erfgenaam bent en dat je de erfenis hebt aanvaard.
Voor het opmaken van die akte betaal je griffiekosten. De exacte hoogte van die kosten kan per situatie verschillen; kijk voor actuele tarieven op de website van de Rechtspraak (rechtspraak.nl). Ga altijd uit van de meest recente tarieven, want die worden regelmatig aangepast.
Bij beneficiaire aanvaarding moet er daarna een boedelbeschrijving worden opgesteld. Daarin worden alle bezittingen en schulden van de nalatenschap in kaart gebracht. Dat is verplicht en zorgt voor transparantie naar alle schuldeisers en mede-erfgenamen.
Wanneer je niets doet: stilzwijgende aanvaarding
Je hoeft niet altijd actief naar de rechtbank te gaan. Wie bepaalde handelingen verricht die alleen een erfgenaam toekomen, kan de erfenis ook stilzwijgend aanvaarden. Denk aan het verkopen van bezittingen uit de nalatenschap of het innen van een vordering. De wet beschouwt dat dan als zuivere aanvaarding, ook al heb je nooit een formele verklaring afgelegd.
Dit is een veelgemaakte fout. Mensen die nog niets hebben besloten en alvast spullen ophalen of een bankrekening leeghalen, zijn daarna automatisch zuiver aanvaard. Dat kan onverwachte gevolgen hebben als er later schulden opduiken. Wacht dus met dit soort handelingen totdat je een bewuste keuze hebt gemaakt.
De verwerping als alternatief
Naast accepteren kun je ook kiezen voor verwerping. Dan stap je volledig uit de erfenis, zowel van de bezittingen als van de schulden. Je bent dan geen erfgenaam meer en hoeft ook niets te betalen. Je eigen kinderen kunnen dan in jouw plaats erven (dit heet plaatsvervulling), afhankelijk van de situatie. Verwerpen doe je ook via een verklaring bij de rechtbank.
Veelgestelde vragen over erfenis accepteren
Kan ik de erfenis gedeeltelijk accepteren? Nee. Je kunt niet kiezen welke onderdelen van een nalatenschap je wel of niet accepteert. Je aanvaardt of verwerpt de gehele erfenis. Wel kun je via beneficiaire aanvaarding je risico beperken.
Is er een termijn voor het accepteren? Erfgenamen hebben in principe onbeperkt de tijd om een keuze te maken, maar een schuldeiser of mede-erfgenaam kan de rechter vragen een termijn op te leggen. Die termijn is minimaal drie maanden. Kies je niet op tijd, dan word je als zuiver aanvaard beschouwd.
Moet ik erfbelasting betalen als ik de erfenis accepteer? Dat hangt af van de waarde van wat je erft en jouw relatie tot de overledene. De Belastingdienst stelt jaarlijks vrijstellingen vast. Over het bedrag boven de vrijstelling betaal je erfbelasting. Dit staat los van de aanvaardingsprocedure bij de rechtbank.
Twijfel je over welke vorm van aanvaarding het beste bij jouw situatie past, dan is advies van een notaris of jurist verstandig. Zij kennen de details van de nalatenschap en kunnen inschatten welk risico je loopt. De akte nalatenschap zelf regel je bij de rechtbank, maar voor de afwikkeling erna heb je bij complexe nalatenschappen vrijwel altijd een notaris nodig.
