De afhandeling van een erfenis met testament verloopt volgens een vaste volgorde: het testament wordt geopend, de erfgenamen worden vastgesteld, de nalatenschap wordt beschreven en verdeeld. Een testament maakt dit proces in de meeste gevallen overzichtelijker dan een erfenis zonder testament, maar er komen alsnog flink wat stappen bij kijken. Hieronder lees je precies hoe dat werkt en waar je op moet letten.
Wat staat er in het testament en wie voert het uit?
Zodra iemand overlijdt, wordt het testament geopend door de notaris bij wie het is geregistreerd. Elk testament in Nederland is geregistreerd in het Centraal Testamentenregister (CTR). De notaris vraagt dit register op, haalt het testament op en bespreekt de inhoud met de betrokkenen.
In het testament kan een executeur zijn aangewezen. Dit is de persoon die de erfenis namens alle erfgenamen afhandelt: hij of zij betaalt schulden, beheert de bezittingen en zorgt dat de verdeling volgens de wensen van de overledene verloopt. Zonder executeur moeten alle erfgenamen gezamenlijk beslissen over elke stap, wat de afhandeling aanzienlijk kan vertragen.
Erfgenamen vaststellen bij een testament
Het testament bepaalt wie de erfgenamen zijn. Dat kunnen de wettelijke erfgenamen zijn (partner, kinderen), maar de overledene kan ook anderen hebben aangewezen, zoals goede vrienden, broers of zussen, of een goed doel. Als iemand in het testament wordt benoemd, heet dat een “making”. Degene die een geldbedrag of voorwerp krijgt, is een legataris en geen erfgenaam in de juridische zin.
Let op: kinderen hebben in Nederland altijd recht op hun legitieme portie. Dit is een wettelijk minimumrecht op een deel van de nalatenschap, ook als ze in het testament zijn onterfd. De legitieme portie bedraagt de helft van het wettelijke erfdeel. Een onterfd kind kan dit opeisen, maar krijgt dan alleen geld, geen goederen en geen inspraak in de verdeling.
De nalatenschap in kaart brengen
Voordat je kunt verdelen, moet je weten wat er te verdelen valt. Dit heet het opmaken van een boedelbeschrijving. Je brengt alle bezittingen en schulden in kaart:
- Bankrekeningen en spaartegoeden
- Onroerend goed (woning, grond)
- Voertuigen, sieraden, inboedel
- Aandelen, obligaties of andere beleggingen
- Openstaande schulden, hypotheek, belastingschulden
- Lopende abonnementen en contracten
Schulden gaan vóór de erfgenamen. Eerst worden alle schulden betaald uit de nalatenschap. Wat daarna overblijft, wordt verdeeld volgens het testament. Is de nalatenschap meer schulden dan bezittingen? Dan is er sprake van een negatieve nalatenschap. In dat geval is het verstandig de erfenis te verwerpen of beneficiair te aanvaarden, zodat je als erfgenaam niet met privévermogen opdraait voor de schulden van de overledene.
Erfenis aanvaarden of verwerpen
Als erfgenaam heb je drie keuzes, ongeacht of er een testament is:
- Zuiver aanvaarden: je aanvaardt de erfenis volledig, inclusief eventuele schulden.
- Beneficiair aanvaarden: je aanvaardt de erfenis onder voorbehoud. Als de schulden hoger zijn dan de bezittingen, ben je niet aansprakelijk met je eigen vermogen.
- Verwerpen: je ziet af van de erfenis. Je erft dan niets, maar bent ook nergens voor aansprakelijk.
Beneficiair aanvaarden is in veel gevallen de veiligste keuze als je de financiële situatie van de overledene niet goed kent. Dit doe je via de rechtbank. Let op: als je alvast spullen meeneemt of gebruikt voor je een keuze hebt gemaakt, wordt dat in de meeste gevallen gezien als zuivere aanvaarding.
Verdeling van de nalatenschap volgens het testament
Na het betalen van de schulden, de begrafeniskosten en eventuele belastingen wordt de nalatenschap verdeeld zoals het testament aangeeft. De executeur (als die er is) coördineert dit. Is er geen executeur? Dan moeten alle erfgenamen samen tot een verdeling komen en dit vastleggen, bij voorkeur via een notaris.
Onroerend goed kan niet zomaar mondeling worden verdeeld. Voor de overdracht van een woning is altijd een notariële akte nodig. De notaris zorgt ook voor de inschrijving in het Kadaster op naam van de nieuwe eigenaar.
Erfbelasting
Erfgenamen betalen erfbelasting over hun deel van de nalatenschap, boven een bepaalde vrijstelling. De hoogte van de vrijstelling hangt af van de relatie tot de overledene. Partners hebben een hogere vrijstelling dan kinderen, en kinderen hebben een hogere vrijstelling dan verdere familieleden of vrienden. De Belastingdienst stuurt na het overlijden een aangifte erfbelasting op, of je kunt dit zelf aanvragen. De aangifte moet worden ingediend binnen acht maanden na het overlijden.
Praktische stappen op een rij
- Meld het overlijden bij de burgerlijke stand en vraag overlijdensakten op.
- Laat het Centraal Testamentenregister raadplegen om het testament op te halen.
- Stel vast wie de erfgenamen zijn en wie de executeur is.
- Maak een boedelbeschrijving van alle bezittingen en schulden.
- Bepaal als erfgenamen of je zuiver, beneficiair of niet aanvaardt.
- Betaal de schulden en regelingen (begrafenis, lopende contracten, belasting).
- Verdeel de nalatenschap volgens het testament.
- Doe aangifte erfbelasting bij de Belastingdienst.
De afhandeling van een erfenis met testament duurt in de praktijk al snel enkele maanden, soms langer als er onroerend goed of conflicten bij betrokken zijn. Een notaris is niet altijd verplicht, maar bij een woning, een onduidelijk testament of meningsverschillen tussen erfgenamen is professionele begeleiding vrijwel altijd de moeite waard. Zorg in ieder geval dat alle afspraken schriftelijk worden vastgelegd, zodat achteraf geen discussie ontstaat over wie wat heeft gekregen.
