Een nalatenschap is alles wat iemand na overlijden achterlaat: bezittingen, schulden en bepaalde rechten en verplichtingen. Daaronder kunnen bijvoorbeeld een woning, spaargeld, persoonlijke spullen en een hypotheek vallen. Een nalatenschap wordt ook wel een erfenis genoemd.
Voor de afwikkeling is het nodig om vast te stellen wat de overledene bezat, welke schulden er zijn en wie recht heeft op de erfenis. Een testament kan daarbij een belangrijke rol spelen.
Wat valt onder een nalatenschap?
De inhoud van een nalatenschap verschilt per persoon. Meestal bestaat die uit een combinatie van bezittingen en schulden. Denk aan:
- Geld en beleggingen: saldi op betaal- en spaarrekeningen, contant geld en aandelen.
- Onroerend goed: een woning, een stuk grond of een aandeel daarin.
- Persoonlijke spullen: meubels, kleding, sieraden en andere eigendommen.
- Schulden: bijvoorbeeld een hypotheek, openstaande rekeningen of een persoonlijke lening.
- Andere rechten en verplichtingen: bijvoorbeeld een vordering op iemand anders of afspraken uit een overeenkomst die niet door het overlijden eindigen.
Niet alles wat na een overlijden wordt uitgekeerd, hoort automatisch bij de nalatenschap. Een levensverzekering kan bijvoorbeeld rechtstreeks uitkeren aan de persoon die als begunstigde is aangewezen. Ook nabestaandenpensioen loopt via een eigen regeling.
Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap kan eerst nodig zijn om vast te stellen welk deel van de gezamenlijke bezittingen en schulden van de overledene was. Alleen dat deel hoort bij diens nalatenschap. Welke afspraken tussen de partners golden, speelt daarbij een rol.
Je wensen voor de nalatenschap vastleggen
Wil je zelf bepalen wie iets uit je nalatenschap krijgt? Dan kun je bij de notaris een testament laten maken. Daarin kun je bijvoorbeeld een vriend, familielid of goed doel als erfgenaam aanwijzen. Ook kun je iemand een bepaald bedrag of bezit nalaten. Zo’n bepaling heet een legaat.
In een testament kun je ook een executeur aanwijzen. Die persoon krijgt de taak om bepaalde zaken rond de erfenis af te handelen. Welke taken en bevoegdheden de executeur heeft, hangt onder meer af van het testament.
Een testament kan bestaande rechten van anderen niet altijd helemaal wegnemen. Als een kind is onterfd, kan het bijvoorbeeld nog aanspraak maken op de legitieme portie: een wettelijk recht op een bedrag uit de erfenis. Een notaris kan uitleggen wat jouw wensen in jouw situatie betekenen.
Voor sommige persoonlijke spullen kun je een codicil gebruiken. Dat is een document dat je zelf helemaal met de hand schrijft, dateert en ondertekent. Je kunt daarin bijvoorbeeld bepaalde sieraden of meubels aan iemand nalaten. Geld of een auto nalaten via een codicil kan niet. Zorg dat je naasten weten waar ze het document kunnen vinden.
Een levenstestament heeft een ander doel. Daarmee leg je vast wie namens jou mag handelen als je tijdens je leven zelf geen beslissingen meer kunt nemen. Het vervangt een testament voor je nalatenschap niet.
Hoe vind je een testament na een overlijden?
Een notaris kan nagaan of de overledene een testament heeft gemaakt en welke notaris dat bewaart. Dat gebeurt via het Centraal Testamentenregister. Ook kun je zelf bij dit register navragen of er een testament is. Het register vermeldt niet wat erin staat.
De inhoud van het testament is op te vragen bij de notaris die het bewaart. Niet iedereen krijgt het hele document te zien: de notaris kijkt welke informatie iemand mag ontvangen.
De afwikkeling van de nalatenschap stap voor stap
Na een overlijden moeten nabestaanden praktische en financiële zaken regelen. De uitvaartondernemer doet meestal aangifte van overlijden bij de gemeente. Voor de erfenis helpen deze stappen om overzicht te krijgen:
- Verzamel de administratie. Zoek naar bankgegevens, verzekeringen, schulden, eigendomsbewijzen en belangrijke overeenkomsten.
- Ga na of er een testament en een executeur zijn. Daaruit kan blijken wie erfgenamen zijn en wie welke taken heeft.
- Maak een overzicht van bezittingen en schulden. Noteer ook rekeningen die nog betaald moeten worden en bedragen die de overledene nog van anderen tegoed had.
- Informeer betrokken organisaties. Meld het overlijden bij de bank, verzekeraars en andere organisaties waarbij nog zaken lopen.
- Rond de financiële zaken af. Denk aan openstaande rekeningen, belastingaangiften en de uiteindelijke verdeling onder de erfgenamen.
Bewaar de administratie en facturen tijdens de afwikkeling. Ze zijn nodig om inzicht te krijgen in de erfenis en kunnen van belang zijn voor de belastingaangifte.
Als erfgenaam maak je een keuze over het aanvaarden of verwerpen van de erfenis. Handelingen met spullen uit de nalatenschap kunnen gevolgen hebben voor die keuze. Neem daarom niet zomaar bezittingen mee en verkoop niets voordat duidelijk is wat je wilt doen.
Verdeling van bezittingen en de rol van de notaris
Bij meerdere erfgenamen moeten bezittingen en schulden worden afgewikkeld en moet duidelijk worden wie wat krijgt. Is er geen executeur met een toepasselijke taak, dan nemen de erfgenamen beslissingen over de afwikkeling in beginsel samen. Een testament kan aanwijzingen voor de verdeling bevatten.
Niet elke nalatenschap hoeft volledig door een notaris te worden afgehandeld. Wel kan een bank of verzekeraar vragen om een verklaring van erfrecht. Daarin staat onder meer wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om namens hen te handelen. Een notaris stelt deze verklaring op.
Een notaris kan ook helpen als de verdeling ingewikkeld is, bijvoorbeeld doordat er een woning of een onderneming in de nalatenschap zit. Voor bepaalde handelingen, zoals het overdragen van een woning, is een notariële akte nodig. Spreek vooraf af welke werkzaamheden de notaris uitvoert en wat die kosten.
Erfbelasting over de nalatenschap
Wie iets erft, kan erfbelasting moeten betalen. De hoogte hangt onder meer af van de waarde van wat je erft, je relatie tot de overledene en de vrijstelling die voor jou geldt. Daardoor betalen erfgenamen niet allemaal hetzelfde bedrag, ook niet als zij evenveel erven.
Bij een geërfde woning speelt de WOZ-waarde een rol bij de aangifte erfbelasting. Schulden en bepaalde kosten kunnen ook invloed hebben op de berekening. De aangifte gaat over de waarde van de verkrijging, niet alleen over het geld dat al op je rekening is bijgeschreven.
Veelgestelde vragen over een nalatenschap
Wat gebeurt er met de nalatenschap als een ouder overlijdt?
Eerst wordt vastgesteld wat de ouder achterliet en wie de erfgenamen zijn. Ook wordt nagegaan of er een testament is. De gezinssituatie en eventuele bepalingen in het testament zijn van belang voor wie wat krijgt en wanneer.
Hoeveel erfbelasting betaal je over een geërfd huis?
Dat is niet voor iedereen gelijk. De belasting hangt af van de waarde van je verkrijging, je relatie tot de overledene en je vrijstelling. Voor de woning wordt bij de aangifte uitgegaan van een WOZ-waarde; je kunt daarbij kiezen tussen de waarde van het jaar van overlijden en die van het daaropvolgende jaar.
Kan een erfenis via de notaris worden uitbetaald?
Ja, dat kan als de notaris bij de afwikkeling betrokken is en de uitbetaling onderdeel is van de opdracht. Een erfenis hoeft niet altijd via een notaris te worden uitbetaald. Voordat bedragen worden verdeeld, moeten betrokkenen weten welke schulden en kosten nog betaald moeten worden.
Zijn de kosten van een notaris bij iedere nalatenschap gelijk?
Nee. De prijs hangt af van de werkzaamheden en de situatie. Een verklaring van erfrecht is een andere opdracht dan het afhandelen van de hele erfenis. Door offertes voor dezelfde werkzaamheden te vergelijken, krijg je een duidelijker beeld van de kosten.
Begin bij een nalatenschap met een overzicht van de bezittingen, schulden en betrokken personen. Daarmee wordt duidelijk welke zaken de erfgenamen zelf kunnen regelen en waarbij hulp van een notaris nodig is.
