Bij de wettelijke verdeling van een erfenis krijgt de langstlevende echtgenoot of geregistreerde partner automatisch alle bezittingen en schulden van de overledene. De kinderen erven ook, maar zij ontvangen hun deel niet direct in geld of goederen. In plaats daarvan krijgen ze een vordering op de langstlevende ouder. Dat is de kern van de wettelijke verdeling.
Deze regeling geldt automatisch als iemand overlijdt zonder testament, getrouwd was of een geregistreerd partnerschap had, én kinderen nalaat. Je hoeft er niets voor te regelen: de wet bepaalt dit zelf, via Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek.
Hoe de wettelijke verdeling erfenis precies werkt
Zodra iemand overlijdt zonder testament, treedt de wettelijke verdeling automatisch in werking. De langstlevende partner krijgt alle goederen: de woning, de bankrekeningen, de auto, maar ook eventuele schulden. De kinderen hebben recht op hun erfdeel, maar dat erfdeel is omgezet in een geldvordering op de langstlevende ouder.
Stel: een vader overlijdt en laat een vrouw en twee kinderen achter. De nalatenschap is 300.000 euro waard. Elk kind en de vrouw heeft in principe recht op een kwart, dus 75.000 euro per persoon. De vrouw behoudt het hele vermogen van 300.000 euro, maar is wel 75.000 euro per kind schuldig. Die schuld hoeft ze echter pas te betalen als zij zelf overlijdt, of als ze failliet gaat of in de schuldsanering terechtkomt.
Wanneer krijgen kinderen hun erfdeel uitbetaald?
Kinderen kunnen hun vordering in de meeste gevallen niet direct opeisen. De wet bepaalt dat de langstlevende ouder de vordering pas hoeft te voldoen op het moment dat hij of zij zelf overlijdt. Er zijn een paar uitzonderingen: als de langstlevende ouder failliet gaat of als er een schuldsaneringsregeling van toepassing is, kunnen kinderen hun vordering mogelijk eerder claimen.
Over de vordering wordt wettelijke rente berekend. Die rente loopt op vanaf het moment van overlijden van de eerste ouder totdat de schuld wordt uitbetaald. Dat kan dus over een periode van tientallen jaren zijn. De hoogte van de wettelijke rente kan per jaar verschillen; controleer de actuele rente via de Rijksoverheid.
Wie valt onder de wettelijke verdeling?
De wettelijke verdeling geldt voor gehuwde stellen en geregistreerde partners. Samenwoners zonder samenlevingscontract of geregistreerd partnerschap vallen hier niet onder. Voor samenwoners bepaalt de wet dat de kinderen de erfenis ontvangen, tenzij er een testament is opgesteld. Dit is een belangrijk verschil dat mensen in de praktijk regelmatig verrast.
Ook kinderen uit een eerdere relatie vallen gewoon onder de wettelijke verdeling. Zij krijgen dezelfde vordering op de langstlevende stiefouder als de gemeenschappelijke kinderen. Dat kan in de praktijk ingewikkeld zijn, zeker als de verhoudingen binnen de familie gespannen zijn.
Kan de wettelijke verdeling worden aangepast?
Ja. Via een testament kun je afwijken van de wettelijke verdeling. Populaire alternatieven zijn:
- Rente-uitsluitingstestament: de kinderen krijgen een vordering maar ontvangen géén rente zolang de langstlevende ouder leeft.
- Keuzelegaten: de langstlevende krijgt de keuze welke goederen hij of zij wil behouden, in ruil voor een schuld aan de kinderen.
- Ouderlijke boedelverdeling: een oudere variant waarbij de rechter de verdeling vaststelt. Dit is tegenwoordig vervangen door de wettelijke verdeling, maar oude testamenten kunnen dit nog bevatten.
Als ouders niks regelen en gewoon de wet laten gelden, werkt de wettelijke verdeling voor de meeste gezinnen prima. Maar bij samengestelde gezinnen, grote vermogens of zakelijke belangen is een testament vrijwel altijd verstandig.
Erfbelasting bij de wettelijke verdeling
De langstlevende partner hoeft niet direct belasting te betalen over de vordering die de kinderen op hem of haar hebben. Kinderen betalen wél erfbelasting over hun vordering, maar mogen de contante waarde berekenen: een vordering die pas over twintig jaar wordt uitbetaald, is nu minder waard dan de nominale waarde. De Belastingdienst gebruikt hiervoor een vastgesteld percentage.
De vrijstelling voor de langstlevende partner is in 2025 aanzienlijk hoger dan die voor kinderen. Controleer de actuele bedragen op de website van de Belastingdienst, want die worden jaarlijks aangepast.
Veelgestelde vragen over de wettelijke verdeling
Geldt de wettelijke verdeling ook als er geen kinderen zijn?
Nee. Zonder kinderen geldt een andere volgorde van erfopvolging. De langstlevende partner erft dan wel rechtstreeks, maar de verdeling werkt anders omdat er geen kinderen zijn met een vordering.
Kan een kind zijn vordering verkopen of overdragen?
In principe kan een kind zijn vordering overdragen, maar in de praktijk is dit zelden aantrekkelijk. De vordering is immers pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende ouder.
Wat als de langstlevende ouder hertrouwt?
Hertrouwen verandert niets aan de al bestaande vorderingen van de kinderen. Maar het kan wél gevolgen hebben voor toekomstige erfenissen als er geen huwelijkse voorwaarden zijn opgesteld. Een notaris kan adviseren over bescherming van de kinderen in zo’n situatie.
De wettelijke verdeling van een erfenis biedt de langstlevende partner zekerheid en rust. Hij of zij hoeft niet direct de woning te verkopen of spaargeld te splitsen. De kinderen krijgen uiteindelijk hun deel, maar wachten tot het moment dat dit het minst pijnlijk is. Wil je weten of de wettelijke verdeling voor jouw situatie de beste keuze is, laat die dan doorrekenen door een notaris. Dat kost een paar uur, maar kan later veel discussie voorkomen.
