Bij een erfenis en gemeenschap van goederen geldt een belangrijke basisregel: ben je vóór 2018 getrouwd of een geregistreerd partnerschap aangegaan, dan valt een erfenis of schenking automatisch in de gemeenschap van goederen. Dat betekent dat je partner mede-eigenaar wordt van wat jij erft. Ben je ná 1 januari 2018 getrouwd, dan geldt dat niet meer automatisch. Toen veranderde de wet, en sindsdien is de beperkte gemeenschap van goederen de standaard.
Dit onderscheid heeft grote gevolgen voor wat er met een erfenis gebeurt, zowel tijdens het huwelijk als bij overlijden of scheiding. Hieronder lees je precies hoe het zit.
Erfenis gemeenschap van goederen: de basisregel uitgelegd
In een volledige gemeenschap van goederen, zoals die tot 2018 de standaard was, is alles wat je bezit gemeenschappelijk. Dat geldt ook voor schulden. Een erfenis die jij ontvangt, wordt daardoor automatisch onderdeel van het gezamenlijke vermogen. Je partner heeft er dan evenveel recht op als jij.
Stel: je erft €50.000 van je ouders en je bent in 2010 getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden. Dat bedrag gaat dan automatisch in de gezamenlijke pot. Bij een scheiding heeft je partner recht op de helft. Dat voelt voor veel mensen oneerlijk, maar het is juridisch de logische consequentie van de volledige gemeenschap van goederen.
Er was in het oude recht één uitzondering: een erflater kon in zijn testament opnemen dat de erfenis buiten de gemeenschap moest blijven. Dat heet een uitsluitingsclausule. Was zo’n clausule aanwezig, dan bleef de erfenis privévermogen van de erfgenaam, ook bij een huwelijk in volledige gemeenschap van goederen.
Wat veranderde er per 1 januari 2018?
Vanaf 1 januari 2018 geldt voor nieuwe huwelijken en geregistreerde partnerschappen de beperkte gemeenschap van goederen. Wat je vóór het huwelijk al had, blijft van jou. En een erfenis of schenking die je tijdens het huwelijk ontvangt, valt nu standaard buiten de gemeenschap, tenzij de erflater of schenker uitdrukkelijk iets anders heeft vastgelegd.
Dit is precies het omgekeerde van de oude situatie. Vroeger moest je actief iets regelen (via huwelijkse voorwaarden of een uitsluitingsclausule) om een erfenis privé te houden. Nu is dat de standaard voor wie ná 2018 trouwt.
Ben je vóór 2018 getrouwd en wil je dit veranderen? Dan kun je alsnog huwelijkse voorwaarden opstellen via de notaris. Dat kost geld en vereist medewerking van beide partners, maar het geeft je meer grip op de situatie.
Wat gebeurt er met een erfenis bij overlijden van een partner?
Overlijdt jouw partner, en jullie zijn getrouwd in volledige gemeenschap van goederen, dan wordt eerst de gemeenschap ontbonden. De helft van het totale vermogen (inclusief erfenissen die daarin zijn gevallen) gaat naar de langstlevende partner. De andere helft vormt de nalatenschap van de overledene en wordt verdeeld volgens het testament of de wettelijke verdeling.
Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende partner in de meeste gevallen het volledige vermogen toegewezen. De kinderen krijgen hun erfdeel op papier, als een vordering die pas opeisbaar is als ook de langstlevende overlijdt. Dit systeem heet de wettelijke verdeling en is bedoeld om te voorkomen dat de langstlevende partner direct vermogen moet uitkeren of het huis moet verkopen.
Erfenis en gemeenschap van goederen bij scheiding
Bij scheiding wordt de gemeenschap van goederen in tweeën gedeeld. Viel een erfenis in de gemeenschap, dan heeft de ex-partner recht op de helft daarvan. Dit geldt ook als de erfenis al jaren geleden is ontvangen en het geld bijvoorbeeld in een huis of beleggingen zit.
Bewijs is dan belangrijk. Kun je aantonen dat bepaald vermogen zijn oorsprong heeft in een erfenis mét uitsluitingsclausule, dan valt het buiten de verdeling. Zonder die clausule en zonder huwelijkse voorwaarden is het in principe gemeenschappelijk.
Uitsluitingsclausule: de belangrijkste bescherming
Een uitsluitingsclausule in een testament zorgt ervoor dat een erfenis buiten de gemeenschap van goederen blijft. De erflater, dus degene die de erfenis nalaat, moet dit expliciet opnemen. Als erfgenaam heb je hier zelf geen invloed op; het is een keuze die de overledene bij leven moet maken.
Heb je een erfenis ontvangen mét uitsluitingsclausule, dan is het verstandig dit goed te documenteren. Bewaar de akten, bankafschriften en het testament goed. Bij een eventuele scheiding is dit bewijs nodig om aan te tonen dat het om privévermogen gaat.
Wil jij als toekomstige erflater voorkomen dat jouw nalatenschap in de gemeenschap van goederen van je kind of kleinkind valt? Neem dan contact op met een notaris om een uitsluitingsclausule op te laten nemen in jouw testament. Dit is een eenvoudige maar effectieve maatregel.
Of een erfenis in de gemeenschap van goederen valt, hangt dus af van wanneer je getrouwd bent, of er een uitsluitingsclausule is opgenomen en of je huwelijkse voorwaarden hebt gemaakt. Is dit voor jou relevant, laat je situatie dan beoordelen door een notaris of erfrechtspecialist. Zij kunnen precies aangeven wat voor jouw huwelijk en jouw erfenis geldt.
