Als beide ouders zijn overleden, ontvang je als kind de erfenis van beide nalatenschappen. Hoe dat precies werkt, hangt af van wanneer en in welke volgorde je ouders zijn gestorven, of er een testament was en welke regels gelden voor de erfbelasting. Eén belangrijk punt dat veel mensen niet weten: de vordering die je kreeg na het overlijden van de eerste ouder, telt mee als aftrekpost bij de erfbelasting na het overlijden van de tweede ouder.
Wat er gebeurt na het overlijden van de eerste ouder
Wanneer de eerste ouder overlijdt, bepaalt het testament (of bij het ontbreken daarvan de wet) hoe de erfenis wordt verdeeld. In de meeste gevallen was er een testament met een zogenoemde langstlevendeclausule. Dat betekent dat de langstlevende ouder alles krijgt, en de kinderen een vordering op diezelfde ouder. Die vordering is het erfdeel waar jij als kind recht op hebt, maar dat je pas uitbetaald krijgt als de tweede ouder ook overlijdt.
Stel: je vader overlijdt en laat een erfenis na van 300.000 euro. Jij en je moeder zijn de enige erfgenamen. Jij krijgt dan een vordering van 100.000 euro op je moeder. Je moeder erft de andere 200.000 euro direct. Jij kunt die 100.000 euro pas opeisen als je moeder overlijdt.
Erfenis na overlijden van beide ouders: de vordering als aftrekpost
Als de tweede ouder overlijdt, ga je twee nalatenschappen verwerken. Ten eerste ontvang je de vordering die je had op de langstlevende ouder. Ten tweede heb je recht op een deel van de nalatenschap van die tweede ouder.
Fiscaal gezien is er een belangrijk voordeel: de vordering die jij als erfgenaam had op de tweede ouder, mag je aftrekken van de waarde van diens nalatenschap. Dit heet een passivum, een schuld van de nalatenschap. Je betaalt dus geen erfbelasting over hetzelfde bedrag twee keer. Dat werkt als volgt in een concreet voorbeeld:
- Je moeder overlijdt en laat een nalatenschap achter van 400.000 euro.
- Jouw vordering op haar (uit de eerste erfenis) was 100.000 euro.
- De belaste nalatenschap bedraagt dan: 400.000 min 100.000 = 300.000 euro.
- Over die 300.000 euro betaal je erfbelasting, verdeeld over de erfgenamen.
Dit voorkomt dat je over de vordering dubbel erfbelasting betaalt: één keer bij het overlijden van de eerste ouder, en nogmaals bij het overlijden van de tweede.
Wettelijke verdeling of testament: wat geldt er in jouw geval?
Als er geen testament is, geldt de wettelijke verdeling. Die houdt in dat de langstlevende ouder automatisch alle bezittingen krijgt, en de kinderen een vordering ontvangen ter grootte van hun erfdeel. Die vordering is opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende ouder, of in sommige gevallen eerder (bijvoorbeeld als die ouder failliet gaat of hertrouwt).
Is er wel een testament? Dan kunnen de spelregels anders liggen. Sommige testamenten sluiten kinderen (deels) uit, of kennen aan de kinderen juist meer toe. Een ouder kan kinderen ook onterven, maar dat heeft grenzen: kinderen hebben altijd recht op hun legitieme portie. Dat is minimaal de helft van wat ze wettelijk zouden erven. Die legitieme portie is een geldvordering en geen recht op spullen of bezittingen.
Erfbelasting: tarieven en vrijstellingen
Bij de erfenis na het overlijden van beide ouders betaal je als kind erfbelasting over jouw aandeel. De Belastingdienst hanteert daarvoor een vrijstelling per kind (naar schatting rond 23.000 euro in 2026, maar controleer het actuele bedrag via de Belastingdienst). Over het deel daarboven betaal je een tarief dat oploopt naarmate de erfenis groter is.
Kinderen betalen erfbelasting in twee schijven:
- Over de eerste schijf (naar schatting tot ongeveer 152.000 euro in 2026) betaal je 10%.
- Over het meerdere betaal je 20%.
Dit zijn schijftarieven voor kinderen. Voor andere erfgenamen, zoals kleinkinderen of derden, gelden hogere tarieven. Raadpleeg de Belastingdienst voor de meest actuele bedragen en grenzen, want die worden jaarlijks geïndexeerd.
Wat als beide ouders tegelijk of kort na elkaar overlijden?
Overlijden beide ouders tegelijk, bijvoorbeeld bij een ongeluk, dan is de vraag wie er als eerste is gestorven soms niet te beantwoorden. In dat geval gaat de wet ervan uit dat beide ouders op hetzelfde moment zijn gestorven. Er vindt dan geen vererving plaats van de ene naar de andere ouder. Jij als kind erft dan rechtstreeks van beide ouders afzonderlijk, op hetzelfde moment.
Overlijden je ouders kort na elkaar, dan spelen de regels rondom de eerste en tweede nalatenschap gewoon, al kan de termijn voor aangifte en verwerking kort op elkaar liggen. In dat geval is het slim om een notaris of belastingadviseur te betrekken, zodat je de vorderingen en aftrekposten correct verwerkt in de aangiften erfbelasting.
Praktische stappen na het overlijden van de tweede ouder
Als beide ouders zijn overleden, zijn er een aantal concrete stappen die je zet:
- Vraag een verklaring van erfrecht op bij de notaris. Daarmee kun je aantonen dat jij erfgenaam bent en kun je bankrekeningen en bezittingen regelen.
- Breng de nalatenschap in kaart: banktegoeden, vastgoed, schulden, verzekeringen en lopende contracten.
- Dien de aangifte erfbelasting in. De Belastingdienst verwacht deze doorgaans binnen acht maanden na het overlijden.
- Verwerk de vordering uit de eerste erfenis als aftrekpost in de aangifte van de tweede erfenis.
- Verdeel de erfenis met eventuele mede-erfgenamen (broers, zussen). Lukt dat niet onderling, dan kan de notaris helpen met de boedelverdeling.
Zorg dat je de aangifte erfbelasting niet te lang uitstelt. Bij een te late aangifte kan de Belastingdienst een boete opleggen.
De erfenis na het overlijden van beide ouders is in de praktijk een combinatie van twee nalatenschappen die met elkaar samenhangen. De vordering uit de eerste erfenis is de sleutel: die bepaalt mede hoeveel jij uiteindelijk betaalt aan erfbelasting bij de tweede. Laat je bij twijfel bijstaan door een notaris of fiscalist, zeker als de nalatenschap complex is of als er onroerend goed of een eigen onderneming bij betrokken is.
