Na een overlijden gaat de erfenis automatisch over op de erfgenamen, maar wie dat zijn en hoeveel ieder krijgt, hangt af van of er een testament is. Is er geen testament, dan geldt de wettelijke verdeling: de echtgenoot en de kinderen erven in gelijke delen, waarbij de langstlevende partner alle bezittingen en schulden krijgt en de kinderen een vordering krijgen die zij later kunnen opeisen.
Of je nu erfgenaam bent of zelf nadenkt over je nalatenschap, het is goed om te weten hoe de verdeling werkt, welke rechten je hebt en waar je op moet letten.
Wettelijke verdeling van de erfenis na overlijden
Zonder testament geldt in Nederland de wettelijke verdeling. De wet verdeelt de erfenis dan in gelijke delen over de langstlevende partner en de kinderen. Stel: iemand overlijdt en laat een partner en twee kinderen achter. Dan erven alle drie een derde deel. De partner krijgt echter alle bezittingen en schulden toebedeeld. De kinderen krijgen een vordering ter waarde van hun erfdeel, maar kunnen dat pas daadwerkelijk opeisen als ook de langstlevende partner overlijdt of failliet gaat.
Dit systeem beschermt de langstlevende partner: die hoeft het huis niet te verkopen of de bankrekening te delen. De kinderen zijn wel juridisch erfgenaam, maar moeten wachten. Over die vordering kan ook rente worden afgesproken in een testament.
Wie erft als er geen partner of kinderen zijn?
Niet iedereen laat een partner of kinderen achter. De wet kent vier groepen erfgenamen, ook wel “orden” genoemd. De wet gaat altijd naar de dichtstbijzijnde groep:
- Orde 1: de echtgenoot of geregistreerd partner, én de kinderen
- Orde 2: de ouders en broers of zussen van de overledene
- Orde 3: de grootouders
- Orde 4: de overgrootouders
Is er niemand in orde 1? Dan gaat de erfenis naar orde 2. Zijn er ook daar geen erfgenamen, dan schuift de wet op naar orde 3, enzovoort. Zijn er helemaal geen erfgenamen, dan vervalt de erfenis aan de Nederlandse staat.
Testament: afwijken van de wettelijke verdeling
Met een testament kan iemand zelf bepalen wie wat krijgt. Je kunt bepaalde personen meer of minder geven, of juist iemand buitensluiten die normaal gesproken wel zou erven. Je mag ook een goed doel of vriend aanwijzen als erfgenaam, ook als die niet in de wettelijke lijn valt.
Kinderen hebben altijd recht op de zogenoemde legitieme portie. Dat is de helft van wat ze wettelijk zouden krijgen. Je kunt een kind dus nooit volledig onterven als het gaat om geld: het kind kan altijd zijn legitieme portie opeisen bij de andere erfgenamen. Dat geldt niet voor een partner of andere familieleden.
Schulden en erfenis: wat erven erfgenamen ook?
Een erfenis bestaat niet alleen uit bezittingen. Erfgenamen erven ook de schulden van de overledene. Zijn de schulden hoger dan de bezittingen, dan kunnen erfgenamen de erfenis verwerpen. Ze krijgen dan niets, maar hoeven ook niets te betalen. Een andere optie is beneficiair aanvaarden: dan aanvaard je de erfenis onder voorbehoud, en ben je nooit meer schuld verschuldigd dan de erfenis waard is. Dit is verstandig als je niet zeker weet hoe de financiën van de overledene eruitzagen.
Aanvaarden doe je in principe automatisch als je de erfenis “ondubbelzinnig aanvaardt”, bijvoorbeeld door bezittingen te verkopen of rekeningen te betalen. Wil je die keuze bewust maken, doe dat dan via de rechtbank.
Erfbelasting: wat betaal je over een erfenis?
Over een erfenis betaal je erfbelasting aan de Belastingdienst. Hoeveel hangt af van je relatie tot de overledene en de hoogte van de erfenis. Partners en kinderen betalen minder dan verre familieleden of niet-verwante personen. Er geldt een vrijstelling per persoon: partners hebben een hogere vrijstelling dan kinderen, en kinderen een hogere dan bijvoorbeeld neven of nichten. De precieze bedragen worden jaarlijks aangepast; kijk voor de actuele vrijstellingen op de website van de Belastingdienst.
Boven de vrijstelling betaal je een percentage, dat oploopt naarmate de erfenis groter is. Voor partners en kinderen zijn de tarieven lager dan voor anderen.
Praktische stappen na een overlijden
Na een overlijden is er veel te regelen. Dit zijn de stappen die direct met de erfenis te maken hebben:
- Zoek uit of er een testament is. De notaris kan dat nagaan via het Centraal Testamentenregister.
- Bepaal of je de erfenis wilt aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen.
- Breng de bezittingen en schulden in kaart (bankrekeningen, huis, leningen, abonnementen).
- Regel de aangifte erfbelasting. Dat moet je in de meeste gevallen zelf doen, binnen acht maanden na overlijden.
- Verdeel de erfenis samen met de andere erfgenamen, of schakel een notaris in als er onderlinge onenigheid is.
Veelgestelde vragen over erfenis na overlijden
Kan een kind zijn erfdeel direct opeisen?
Niet bij de wettelijke verdeling. Het kind heeft dan een vordering op de langstlevende ouder, maar kan die pas opeisen als die ouder overlijdt of in bepaalde gevallen failliet gaat.
Wat als erfgenamen het niet eens zijn over de verdeling?
Dan kan een notaris bemiddelen. Lukt dat niet, dan kan de rechtbank worden ingeschakeld. Een boedelnotaris stelt een boedelbeschrijving op en helpt bij de afwikkeling.
Is een handgeschreven testament geldig?
Nee, in Nederland moet een testament altijd worden opgemaakt door een notaris. Een handgeschreven brief of briefje heeft geen juridische geldigheid als testament.
Wat als iemand in het buitenland overlijdt?
Dan kunnen de regels van een ander land van toepassing zijn. Europese regels bepalen in de meeste gevallen dat het erfrecht van het land waar iemand woonde geldt. Raadpleeg in zo’n situatie een notaris met internationale ervaring.
Een erfenis na overlijden kan veel vragen oproepen, zeker als er schulden, een eigen woning of familieconflicten in het spel zijn. Twijfel je over je rechten of verplichtingen, dan is een notaris de aangewezen persoon om je verder te helpen. Zij zijn wettelijk verplicht om onpartijdig te adviseren en kunnen zowel erfgenamen als de nalatenschap als geheel begeleiden.
