Het verschil tussen een legaat en een erfenis zit hem in de positie die je inneemt na het overlijden van iemand. Een erfgenaam erft een deel van de hele nalatenschap, inclusief de eventuele schulden. Een legataris krijgt één specifiek goed of bedrag toegewezen, zonder dat hij of zij meebetaalt aan de schulden. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk zijn er meer verschillen die er flink toe doen.
Wat is een erfenis?
Als je erfgenaam bent, volg je de overledene op in zijn of haar rechtspositie. Je krijgt een deel van de gehele nalatenschap: alles wat er is aan bezittingen én schulden. Dat aandeel wordt uitgedrukt in een breuk, bijvoorbeeld een derde of een kwart. Samen met de andere erfgenamen ben je mede-eigenaar van alles totdat de nalatenschap is verdeeld.
Dat mede-eigenaarschap brengt verantwoordelijkheid met zich mee. Je bent in beginsel aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap, in verhouding tot jouw erfdeel. Wil je dat risico vermijden, dan kun je de erfenis verwerpen of beneficiair aanvaarden. Bij beneficiaire aanvaarding betaal je de schulden alleen zover de bezittingen dat toelaten.
Wat is een legaat?
Een legaat is een specifieke toewijzing uit een testament. De erflater wijst daarin een concreet goed, een geldbedrag of een recht toe aan een bepaald persoon: de legataris. Denk aan een schilderij, een auto, een bepaalde bankrekening of een bedrag van 10.000 euro. De legataris hoeft geen erfgenaam te zijn; dat kan een vriend, een goed doel of een familielid zijn dat normaal niets zou erven.
De erfgenamen zijn verplicht het legaat uit te keren of over te dragen aan de legataris. Het legaat gaat dus ten koste van het deel dat de erfgenamen onderling verdelen. De legataris zelf hoeft niet mee te betalen aan schulden van de nalatenschap. Dat is een belangrijk voordeel: een legataris kan zijn legaat simpelweg in ontvangst nemen zonder financieel risico.
Het verschil tussen legaat en erfenis op een rij
| Eigenschap | Erfgenaam | Legataris |
|---|---|---|
| Wat ontvang je? | Een breukdeel van de hele nalatenschap | Een specifiek goed, bedrag of recht |
| Aansprakelijk voor schulden? | Ja, tenzij je beneficiair aanvaardt of verwerpt | Nee |
| Vastgelegd in? | Testament of wettelijk erfrecht | Altijd in een testament |
| Wie kan het zijn? | Familie of anderen via testament | Iedereen, ook niet-familieleden |
| Uitkering afhankelijk van? | Omvang nalatenschap | Resterende nalatenschap na schulden |
Wat als de nalatenschap niet genoeg is voor het legaat?
Hier zit een valkuil voor legatarissen. Een legaat wordt pas uitgekeerd nadat de schulden van de nalatenschap zijn betaald. Is er te weinig geld of vermogen over, dan krijgt de legataris minder dan afgesproken of helemaal niets. De erfgenamen verdelen dan wat er nog is, en het legaat valt (deels) weg. Dit risico bestaat bij iedere nalatenschap met flinke schulden.
Zijn er meerdere legaten en is de nalatenschap onvoldoende om ze allemaal te betalen, dan worden de legaten naar verhouding gekort. Tenzij de erflater in het testament een andere volgorde heeft bepaald.
Kun je zowel erfgenaam als legataris zijn?
Ja, dat kan. Iemand kan in een testament tegelijk als erfgenaam én als legataris worden aangewezen. Stel: je erft een kwart van de nalatenschap én je krijgt specifiek het vakantiehuis toebedeeld. In dat geval ben je voor het erfgenaamdeel aansprakelijk voor schulden, maar het legaat (het vakantiehuis) staat daar als toewijzing los van. Hoe dat precies uitpakt, hangt af van de formulering in het testament.
Erfbelasting bij een legaat of erfenis
Zowel een erfgenaam als een legataris betaalt erfbelasting over wat hij of zij ontvangt. De vrijstellingen en tarieven zijn gelijk: ze hangen af van de relatie met de overledene. Een kind heeft een hogere vrijstelling dan een vriend. De Belastingdienst maakt voor de heffing geen verschil tussen erven via erfrecht of via een legaat; het gaat om de waarde van wat je daadwerkelijk ontvangt.
Het praktische verschil tussen een legaat en een erfenis is dus groot. Als erfgenaam ben je medeverantwoordelijk voor de hele nalatenschap; als legataris ontvang je iets specifieks zonder financieel risico, zolang de nalatenschap het toelaat. Wil je iemand iets nalaten buiten de normale erfopvolging om, of wil je een specifiek bezit aan een bepaald persoon geven, dan is een legaat in het testament de aangewezen route. Laat een notaris meekijken om te voorkomen dat jouw wensen later niet uitvoerbaar blijken.
