Als een erfgenaam overlijdt vóór de uitbetaling van de erfenis, gaat zijn of haar deel niet verloren. Het erfdeel valt dan in de nalatenschap van die overleden erfgenaam en gaat over op diens eigen erfgenamen. Wie dat precies zijn, hangt af van de wet én van wat er in eventuele testamenten staat.
Dit onderwerp is specifieker dan het klinkt. Er zijn namelijk twee heel verschillende situaties mogelijk: de erfgenaam overlijdt vóórdat de erflater overlijdt, of de erfgenaam overlijdt nádat de erflater is gestorven maar voordat de erfenis daadwerkelijk is verdeeld en uitbetaald. Die twee situaties hebben elk een andere uitkomst.
Erfgenaam overlijdt vóór de erflater
Als de erfgenaam al overlijdt voordat degene van wie hij erft (de erflater) is gestorven, vervalt het recht op de erfenis in principe. De erfgenaam heeft de nalatenschap immers nooit verkregen. In dat geval geldt de wettelijke erfopvolging opnieuw, alsof die erfgenaam nooit bestond. Andere erfgenamen erven dan een groter deel.
Er is één belangrijke uitzondering: de plaatsvervulling. Bij plaatsvervulling treden de kinderen (of andere afstammelingen) van de overleden erfgenaam in diens plaats. Dit geldt van rechtswege als het gaat om een wettelijke erfopvolging. Stel dat een vader drie kinderen nalaat en één kind is al eerder gestorven, dan erven de kleinkinderen (de kinderen van het overleden kind) het deel dat hun ouder zou hebben gekregen. Zij verdelen dat deel onderling gelijkelijk.
Staat er een testament op naam van de specifieke erfgenaam die al is gestorven? Dan vervalt de making (het legaat of de erfstelling) in beginsel, tenzij het testament plaatsvervulling uitdrukkelijk heeft opgenomen of de wet dat regelt. Het is dan ook verstandig om een testament tijdig te laten controleren door een notaris als je erfgenamen hebt die voor jou kunnen overlijden.
Erfgenaam overlijdt ná de erflater, maar vóór uitbetaling
Dit is de situatie die bij dit onderwerp het meest voorkomt. De erflater overlijdt, de erfgenaam is op dat moment nog in leven en heeft het recht op de erfenis dus al verkregen. Vervolgens overlijdt die erfgenaam zelf, nog voordat de boedel is verdeeld of het geld is overgemaakt.
In dit geval is het erfdeel al eigendom geworden van de erfgenaam op het moment van overlijden van de erflater. Dat erfdeel valt nu automatisch in de eigen nalatenschap van de erfgenaam die is gestorven. De erfgenamen van die persoon (partner, kinderen of anderen) erven dus indirect ook het deel uit de eerste nalatenschap. Ze treden als het ware in de rechten van hun eigen erflater.
Concreet voorbeeld: oma overlijdt en laat twee kinderen achter. Eén kind overlijdt twee weken later, voordat de erfenis is verdeeld. Het erfdeel van dat kind gaat over op diens eigen nalatenschap. Als dat kind zelf twee kinderen heeft, erven die twee kleinkinderen van oma het deel van hun ouder, samen met de rest van de erfenis van hun ouder.
Wat zegt het testament?
Een testament kan de hierboven beschreven wettelijke regels aanpassen. Zo kan een erflater in een testament een zogenaamde “tweetrapsmaken” of “verwachtersmaken” opnemen. Daarmee wordt bepaald dat als een erfgenaam overlijdt, het erfdeel niet naar de erfgenamen van díe persoon gaat, maar naar iemand anders die de erflater zelf heeft aangewezen.
Daarnaast kan een testament uitdrukkelijk plaatsvervulling uitsluiten of juist uitbreiden naar niet-bloedverwanten, iets wat de wet zelf niet altijd toestaat. Zonder testament gelden de wettelijke regels uit Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek, waarbij plaatsvervulling alleen geldt voor afstammelingen (kinderen, kleinkinderen).
Praktische gevolgen voor de afwikkeling van de erfenis
Als een erfgenaam overlijdt vóór de uitbetaling van de erfenis, wordt de boedelafwikkeling ingewikkelder. Er komen namelijk nieuwe erfgenamen bij die je mogelijk niet kende of waarmee je geen contact had. Zij moeten worden betrokken bij de verdeling en moeten de erfenis ook aanvaarden of verwerpen.
Verwerpen kan daarbij extra complex zijn. Als de erfgenaam die is gestorven zelf schulden had, kunnen diens erfgenamen de erfenis verwerpen om te voorkomen dat die schulden worden doorgegeven. Maar tegelijk verwerpen ze dan ook het deel uit de oorspronkelijke nalatenschap. Zuiver of beneficiair aanvaarden is dan een overweging waard. Bij twijfel is advies van een notaris aan te raden.
- De boedelafwikkeling loopt door, ook als een erfgenaam overlijdt.
- De executeur of notaris moet de nieuwe erfgenamen opsporen en betrekken.
- Aanvaarding of verwerping geldt opnieuw voor de nieuwe erfgenamen.
- Een eventueel testament van de eerste erfgenaam is nu ook relevant.
Als er geen executeur is aangesteld, moeten alle erfgenamen (inclusief de nieuwe) samen beslissen over de verdeling. Dat kan tijdrovend zijn, zeker als de partijen het niet eens zijn of ver uit elkaar wonen.
Veelgestelde vragen
Kan een erfdeel verloren gaan als een erfgenaam overlijdt?
Nee, niet als de erfgenaam al was ingesteld als rechthebbende op het moment van overlijden van de erflater. Het erfdeel gaat dan over op de eigen nalatenschap van die erfgenaam.
Geldt plaatsvervulling altijd?
Nee. Plaatsvervulling geldt van rechtswege alleen bij afstammelingen. Voor vrienden, broers of zussen gelden andere regels. Een testament kan plaatsvervulling uitbreiden of juist uitsluiten.
Moet de erfenis opnieuw worden verdeeld?
Niet volledig opnieuw, maar de nieuwe erfgenamen moeten wel worden betrokken. De boedel wordt dan verdeeld met alle rechthebbenden samen, inclusief de nieuwe erfgenamen van de overleden erfgenaam.
Kort samengevat: een erfdeel verdwijnt niet als een erfgenaam overlijdt vóór de uitbetaling. Het moment waarop de erfgenaam overlijdt (voor of na de erflater) bepaalt wél wie er uiteindelijk van profiteert. Een helder testament en tijdig notarisadvies voorkomen verrassingen voor iedereen die betrokken is bij de afwikkeling.
