Kleinkinderen erven niet automatisch van hun grootouder. In de Nederlandse wet zijn kinderen de wettelijke erfgenamen, niet kleinkinderen. Toch zijn er situaties waarin een kleinkind wél erft, en er zijn ook manieren om er bewust voor te zorgen dat een kleinkind iets krijgt. Hieronder lees je wanneer een kleinkind recht heeft op een erfenis, welke belastingvrijstelling daarvoor geldt en hoe je het als grootouder goed kunt regelen.
Wanneer erft een kleinkind van zijn grootouder?
Zonder testament erft een kleinkind in principe niets. De wet geeft kinderen voorrang boven kleinkinderen. Pas als een kind van de overledene zelf ook al is overleden, schuift het kleinkind door als erfgenaam in de plaats van die ouder. Dit heet plaatsvervulling. Is jouw vader of moeder dus al overleden vóór de grootouder, dan kom jij als kleinkind in de erfenis op de plek van je ouder.
Leven de kinderen van de grootouder nog, maar willen ze hun deel niet aanvaarden? Dan kunnen ze de erfenis verwerpen. Ook in dat geval treedt plaatsvervulling op en erven de kleinkinderen in hun plaats. Dit is iets wat weleens bewust wordt ingezet in familiesituaties, bijvoorbeeld om erfbelasting te besparen over twee generaties heen.
Erfenis kleinkind via een testament
De eenvoudigste manier om een kleinkind iets na te laten, is via een testament. Als grootouder kun je daarin vastleggen dat een kleinkind een vast bedrag, een specifiek bezit of een percentage van de nalatenschap krijgt. Je bent daarin vrij, zolang je de wettelijke rechten van je eigen kinderen respecteert. Die kinderen hebben namelijk recht op hun legitieme portie, het deel van de erfenis waar ze wettelijk aanspraak op hebben.
Wil je een kleinkind begunstigen zonder de rechten van je eigen kinderen te schenden? Dat kan. Je kunt een kleinkind naast je kinderen benoemen als erfgenaam, of er een legaat aan toekennen. Een legaat is een specifieke toewijzing van een geldbedrag of een voorwerp, los van de verdeling van de rest van de nalatenschap.
Hoeveel erfbelasting betaalt een kleinkind?
Kleinkinderen vallen voor de erfbelasting in een gunstiger categorie dan vreemden, maar betalen meer dan directe kinderen. In 2025 geldt voor kleinkinderen een vrijstelling van erfbelasting van naar schatting rond 22.000 tot 23.000 euro (controleer het actuele bedrag via de Belastingdienst, want dit bedrag wordt jaarlijks aangepast). Over het bedrag daarboven betalen kleinkinderen erfbelasting.
De tarieven voor kleinkinderen zijn hetzelfde als voor kinderen: 10% over de eerste schijf en 20% over het meerdere. De schijfgrens ligt in 2025 op naar schatting rond 152.000 euro. Ter vergelijking: voor een nicht, neef of vriend gelden veel hogere tarieven en een veel lagere vrijstelling. Kleinkinderen zijn dus fiscaal gezien relatief gunstig af.
| Erfgenaam | Vrijstelling (circa 2025) | Tarief |
|---|---|---|
| Kind | ~22.918 euro | 10% of 20% |
| Kleinkind | ~22.918 euro | 10% of 20% |
| Overig (niet-familie) | ~2.658 euro | 30% of 40% |
Controleer de exacte bedragen altijd via de Belastingdienst, want vrijstellingen worden jaarlijks geïndexeerd.
Schenken aan een kleinkind als alternatief
Wie wil dat een kleinkind iets krijgt, hoeft daar niet mee te wachten tot het overlijden. Schenken tijdens je leven is ook mogelijk en kan fiscaal interessant zijn. Elk jaar mag je aan een kleinkind een bedrag schenken tot de jaarlijkse vrijstelling voor kleinkinderen, die in 2025 naar schatting rond 2.600 euro ligt (de zogeheten jaarlijkse schenkvrijstelling voor derden). Schenkingen houd je zo klein dat er geen schenkbelasting verschuldigd is, of je maakt gebruik van de hogere eenmalige vrijstelling die voor kleinkinderen geldt.
Let op: schenkingen die je in de drie jaar vóór je overlijden hebt gedaan, kunnen bij de erfbelasting worden meegeteld. Dit heet de samentellingsregel. Een notaris of fiscalist kan je helpen om schenkingen zo te plannen dat het fiscaal zo gunstig mogelijk uitpakt.
Wat als er geen testament is?
Zonder testament erft een kleinkind dus alleen via plaatsvervulling, als zijn of haar ouder eerder is gestorven of de erfenis heeft verworpen. Leeft de ouder nog en aanvaardt hij of zij de erfenis gewoon? Dan krijgt het kleinkind niets van de grootouder, hoe graag de grootouder dat ook had gewild. Wil je als grootouder zeker weten dat een kleinkind iets krijgt, dan is een testament de enige betrouwbare manier om dat te regelen.
Een testament laat je opstellen bij een notaris. Die legt ook vast wat er moet gebeuren als een erfgenaam vóór jou overlijdt, zodat er geen verwarring ontstaat over wie dan in zijn of haar plaats treedt. Dat voorkomt discussie in de familie op een toch al emotioneel moment.
Wil je een kleinkind laten erven, regel het dan actief via een testament en overleg met een notaris over de fiscaal meest gunstige aanpak. Zonder die stap is de kans groot dat het kleinkind niets ontvangt, ook al was dat wel je bedoeling.
