Een notariële akte is een officieel document dat een notaris opstelt en ondertekent. Het legt juridisch bindende afspraken vast, zoals de overdracht van een huis, het oprichten van een bedrijf of het regelen van een erfenis. Wie de uitleg van een notariële akte begrijpt, weet ook wat er precies is afgesproken en welke rechten en plichten daaruit voortvloeien.
Wat is een notariële akte precies?
Een notariële akte is een schriftelijk document dat een notaris opmaakt in zijn of haar hoedanigheid als openbaar ambtenaar. De notaris leest de akte voor aan de betrokken partijen, vraagt of zij het begrijpen en laat hen tekenen. Daarna ondertekent de notaris zelf ook. Op dat moment krijgt het document officiële rechtskracht.
Er zijn twee soorten notariële akten. De eerste is de akte van depot, waarbij de notaris iets bewaart. De tweede en meest bekende soort is de akte waarbij de notaris zelf deelneemt als opsteller en getuige, zoals bij een koopakte of een testament. Beide soorten hebben meer bewijskracht dan een gewoon schriftelijk contract.
Waar wordt een notariële akte voor gebruikt?
Niet elke afspraak hoeft via een notaris te lopen, maar voor sommige zaken is dat wettelijk verplicht. Een notariële akte is onder andere nodig bij:
- De overdracht van een huis of ander registergoed
- Het oprichten van een BV of NV
- Het opstellen van een testament
- Het vastleggen van een hypotheek
- Het maken van huwelijkse voorwaarden
Bij al deze situaties gaat het om grote belangen. De wet schrijft een notariële akte voor omdat de notaris als onafhankelijke partij controleert of alles klopt en of partijen begrijpen wat ze tekenen.
Hoe werkt de uitleg van een notariële akte?
Hier zit een belangrijk juridisch punt. Als er later onduidelijkheid ontstaat over wat er precies in een notariële akte staat, kijkt een rechter op een bepaalde manier naar de tekst. Bij akten die gaan over de overdracht van een huis of een beperkt recht daarop, geldt in principe de objectieve uitleg. Dat betekent dat de letterlijke tekst centraal staat, zoals die voor iedereen leesbaar is.
De reden hiervoor is praktisch: een huis staat ingeschreven in het Kadaster. Derden, zoals een toekomstige koper, kunnen die akte inzien. Zij kunnen niet weten wat partijen onderling bedoelden, maar zij kunnen wel de tekst lezen. Daarom weegt de letterlijke bewoording zwaarder dan de bedoeling die partijen misschien hadden.
Bij andere notariële akten, zoals de statuten van een BV, kan het soms anders liggen. Dan kan een rechter ook kijken naar wat partijen écht bedoelden, zelfs als de tekst dat niet letterlijk zegt. Dit heet de Haviltex-methode, een manier van uitleggen waarbij de bedoeling van partijen en de omstandigheden meewegen. Uit rechtspraak van de Hoge Raad blijkt dat bij de uitleg van notariële akten de in de akte tot uitdrukking gebrachte partijbedoeling leidend is, maar dat de manier waarop die bedoeling wordt bepaald afhangt van het type akte.
Wat staat er in een notariële akte?
Een notariële akte heeft altijd een vaste opbouw. Je vindt er doorgaans het volgende in:
- De datum en de naam van de notaris
- De namen en gegevens van alle betrokken partijen
- Een omschrijving van wat er wordt geregeld, zoals welk huis wordt overgedragen
- De afspraken die partijen hebben gemaakt
- Eventuele voorwaarden of voorbehouden
- De handtekeningen van alle partijen en de notaris
De taal in een notariële akte is vaak formeel en juridisch. Als je iets niet begrijpt, mag je de notaris altijd om uitleg vragen. De notaris heeft zelfs een wettelijke plicht om je te informeren.
Wat is het verschil met een onderhandse akte?
Een onderhandse akte is een document dat partijen zelf opstellen en ondertekenen, zonder tussenkomst van een notaris. Dat is prima voor veel afspraken, maar het heeft minder rechtskracht. Bij een notariële akte staat vast dat de notaris aanwezig was, dat partijen zijn geïdentificeerd en dat de inhoud is voorgelezen. Dit maakt de akte veel moeilijker aan te vechten. Bovendien kan een notariële akte in sommige gevallen direct ten uitvoer worden gelegd, wat betekent dat je er zonder tussenkomst van een rechter al direct op kunt terugvallen.
Wat doe je als je het niet eens bent met de inhoud?
Teken een akte pas als je het volledig begrijpt en ermee eens bent. Heb je twijfels, dan kun je om meer tijd vragen of een tweede mening inwinnen bij een andere jurist. Ben je na ondertekening van mening dat de tekst niet klopt met wat er was afgesproken, dan kun je dat aanvechten via de rechter. De rechter zal dan de tekst uitleggen op de manier die bij het type akte past, objectief of aan de hand van de werkelijke bedoeling van partijen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen objectieve uitleg en de Haviltex-methode bij een notariële akte?
Bij objectieve uitleg telt de letterlijke tekst van de akte, zoals die voor buitenstaanders leesbaar is. Dit geldt vooral bij akten over huizen en andere geregistreerde goederen. De Haviltex-methode kijkt verder dan de tekst en weegt ook mee wat partijen met elkaar bedoelden en wat zij redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Welke methode geldt, hangt af van het type akte en de situatie.
Moet een notariële akte altijd worden ingeschreven in het Kadaster?
Nee, niet elke notariële akte hoeft in het Kadaster te worden ingeschreven. Alleen akten die betrekking hebben op registergoederen, zoals een huis of een hypotheek, worden ingeschreven. Een testament of de statuten van een BV worden bewaard bij de notaris of in een centraal register, maar niet in het Kadaster.
Kan een notariële akte worden teruggedraaid?
Een notariële akte terugdraaien is niet eenvoudig. Partijen kunnen er samen voor kiezen de afspraken ongedaan te maken, maar daarvoor is vaak een nieuwe akte nodig. Werd je misleid of was er sprake van dwang, dan kun je een rechter vragen de akte te vernietigen. Dat is een juridisch traject dat tijd en bewijs vraagt.
Wat zijn de kosten van een notariële akte?
De kosten verschillen sterk per type akte en per notaris. Voor een testament betaal je andere tarieven dan voor een leveringsakte bij de aankoop van een huis. Notarissen zijn vrij in hun tarieven, dus het loont om offertes te vergelijken. Vraag altijd vooraf een duidelijke kostenopgave op.
